Οίνος

Επισκόπηση

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ο κορυφαίος παραγωγός οίνου στον κόσμο. Μεταξύ 2020 και 2025, η μέση ετήσια παραγωγή καταγράφηκε στα 157 εκατομμύρια εκατόλιτρα. Το 2023 αντιπροσώπευε το 44 % των παγκόσμιων αμπελουργικών περιοχών, πάνω από το 60 % της παραγωγής και το 48 % της κατανάλωσης. Ο οίνος είναι ο τρίτος μεγαλύτερος αγροδιατροφικός τομέας της ΕΕ όσον αφορά τις εξαγωγές, με το 7,3 % της αξίας των αγροδιατροφικών προϊόντων να εξάγεται το 2024 (Παρακολούθηση του εμπορίου αγροδιατροφικών προϊόντων της ΕΕ, Φεβρουάριος 2025). Η συνολική εξαγόμενη αξία των οίνων της ΕΕ αντιπροσωπεύει τα δύο τρίτα του παγκόσμιου εμπορίου οίνου.

Ο αμπελοοινικός τομέας διαδραματίζει ζωτικό ρόλο στον αγροδιατροφικό τομέα της ΕΕ, στηρίζοντας τις αγροτικές περιοχές, τόσο κοινωνικά όσο και οικονομικά. Συμβάλλει στην αντιμετώπιση της πληθυσμιακής συρρίκνωσης της υπαίθρου με τη δημιουργία σταθερών θέσεων εργασίας και τη διατήρηση των τοπικών οικονομιών και συμβάλλει στη διατήρηση της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς και των τοπίων.

Από την πρώτη κοινή οργάνωση αγοράς (ΚΟΑ) το 1962, η αμπελοοινική αγορά έχει αναπτυχθεί σημαντικά. Το πλαίσιο πολιτικής έχει επίσης εξελιχθεί για να στηρίξει νέες εξελίξεις, απαιτήσεις και προκλήσεις. Η τελευταία μεταρρύθμιση του αμπελοοινικού τομέα που εγκρίθηκε το 2008, αναθεωρήθηκε και συμπεριλήφθηκε στην ενιαία ΚΟΑ του 2013, προέβλεπε τους ακόλουθους τρεις στόχους, οι οποίοι επιτεύχθηκαν σε γενικές γραμμές:

• ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των οινοπαραγωγών της ΕΕ – ενίσχυση της ηγετικής θέσης και της φήμης των ευρωπαϊκών οίνων και ανάκτηση μεριδίου αγοράς τόσο εντός όσο και εκτός της ΕΕ·
• να καταστούν οι κανόνες διαχείρισης της αγοράς απλούστεροι, σαφέστεροι και αποτελεσματικότεροι – για την επίτευξη καλύτερης ισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης·
• διατήρηση των καλύτερων παραδόσεων της ευρωπαϊκής αμπελοκαλλιέργειας και ενίσχυση του κοινωνικού και περιβαλλοντικού ρόλου της στις αγροτικές περιοχές.

Εκτός από τους γενικούς στόχους της για την εναρμόνιση, τον εξορθολογισμό και την απλούστευση της νομοθεσίας, αρκετές νομοθετικές πράξεις προβλέπουν κανόνες που συμβάλλουν στη λειτουργία της αγοράς οίνων της ΕΕ.

Ο κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός (ΕΕ) 2018/273 της Επιτροπής θέσπισε σύστημα για την ομαλή ανάπτυξη των αμπελώνων της ΕΕ μέσω καθεστώτος αδειοδότησης αμπελοφυτεύσεων κατά την περίοδο από το 2016 έως το 2030, το οποίο επιτρέπει στους ανταγωνιστικούς παραγωγούς να αυξήσουν την παραγωγή εντός ορισμένων ορίων. Ο κανονισμός (ΕΕ) 2021/2117 παρέτεινε την εφαρμογή του καθεστώτος αδειοδότησης έως το 2045, με δύο ενδιάμεσες επανεξετάσεις που θα αναληφθούν από την Επιτροπή το 2028 και το 2040 για την αξιολόγηση της λειτουργίας του καθεστώτος και, κατά περίπτωση, την υποβολή προτάσεων.

Ο κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός (ΕΕ) 2019/33 της Επιτροπής ρυθμίζει ένα μοναδικό εναρμονισμένο σύστημα επισήμανσης και παρουσίασης των οίνων της ΕΕ, καθώς και την προστασία των πλέον παραδοσιακών οίνων και των δεσμών τους με τις περιοχές και τα εδάφη παραγωγής τους μέσω ονομασιών προέλευσης, γεωγραφικών ενδείξεων και παραδοσιακών ενδείξεων.

Ο κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός (ΕΕ) 2019/934 της Επιτροπής αποσκοπεί στη διασφάλιση της ποιότητας των αμπελοοινικών προϊόντων με τον καθορισμό των εγκεκριμένων οινολογικών πρακτικών και περιορισμών που ισχύουν για την παραγωγή και τη διατήρηση αμπελοοινικών προϊόντων στην ΕΕ.

Ο αμπελοοινικός τομέας της ΕΕ πρέπει τώρα να προσαρμοστεί στη νέα οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική πραγματικότητα για να παραμείνει ανταγωνιστικός και βιώσιμος. Το πλαίσιο πολιτικής πρέπει επίσης να προσαρμοστεί εκ νέου ώστε να συνοδεύσει την απαιτούμενη μετάβαση. Στα τέλη του 2024, μια ομάδα υψηλού επιπέδου για την αμπελοοινική πολιτική υπέβαλε συστάσεις που συμφωνήθηκαν με όλες τις χώρες της ΕΕ και επικροτήθηκαν από τον τομέα, προτείνοντας στοχευμένες δράσεις πολιτικής για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζει ο αμπελοοινικός τομέας και εστιάζοντας σε τρεις βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο αμπελοοινικός τομέας:

• ευθυγράμμιση της παραγωγής οίνου με τη φθίνουσα και μεταβαλλόμενη ζήτηση,
• ενίσχυση της ανθεκτικότητας του τομέα στις προκλήσεις της αγοράς και του κλίματος, και
• και προσαρμογή στις τάσεις των καταναλωτών, στην ΕΕ και παγκοσμίως, ώστε να αξιοποιηθούν οι νέες ευκαιρίες της αγοράς.

Το πλήρες σύνολο των συστάσεων περιλαμβάνεται στις συστάσεις πολιτικής για το μέλλον του αμπελοοινικού τομέα της ΕΕ που δημοσιεύθηκαν τον Δεκέμβριο του 2024.

• Ειδησεογραφικό άρθρο
• 17 Δεκεμβρίου 2024

Η ομάδα υψηλού επιπέδου για τον οίνο διατυπώνει συστάσεις πολιτικής για το μέλλον του αμπελοοινικού τομέα της ΕΕ

Η ομάδα υψηλού επιπέδου για την πολιτική οίνου εξέδωσε συστάσεις για την ευθυγράμμιση της παραγωγής οίνου με τη ζήτηση, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας, την προσαρμογή στις τάσεις και την αξιοποίηση των ευκαιριών της αγοράς.

Οι βασικές συστάσεις έχουν μεταφραστεί σε πρόταση για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1308/2013, (ΕΕ) 2021/2115 και (ΕΕ) αριθ. 251/2014 όσον αφορά ορισμένους κανόνες της αγοράς και μέτρα τομεακής στήριξης στον αμπελοοινικό τομέα και για τα αρωματισμένα αμπελοοινικά προϊόντα.

Προγράμματα στήριξης του αμπελοοινικού τομέα

Τα προγράμματα στήριξης του οίνου που θεσπίστηκαν στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης της ΚΟΑ οίνου του 2008 περιλάμβαναν αρχικά 13 μέτρα. Η μεταρρύθμιση της ΚΟΑ του 2013 έθεσε τέλος στη στήριξη της απόσταξης πόσιμης αλκοόλης, της απόσταξης κρίσης και του εμπλουτισμού με τη χρήση συμπυκνωμένου γλεύκους.

Ως αντιστάθμισμα, εισήγαγε ως νέο μέτρο την καινοτομία στον αμπελοοινικό τομέα με στόχο την ανάπτυξη νέων προϊόντων, διεργασιών και τεχνολογιών που αφορούν τα αμπελοοινικά προϊόντα. Επιπλέον, επεκτείνει τα μέτρα προώθησης στις χώρες της ΕΕ, με σκοπό την ενημέρωση των καταναλωτών σχετικά με την υπεύθυνη κατανάλωση οίνου και σχετικά με τα συστήματα της ΕΕ που καλύπτουν τις ονομασίες προέλευσης και τις γεωγραφικές ενδείξεις.

Επέκτεινε επίσης την αναδιάρθρωση και τη μετατροπή των αμπελώνων στην αναφύτευση αμπελώνων όπου είναι απαραίτητο μετά την υποχρεωτική εκρίζωση για υγειονομικούς ή φυτοϋγειονομικούς λόγους.

Οι αμπελοοινικές χώρες της ΕΕ μπορούν επί του παρόντος να προσφέρουν στήριξη για τα ακόλουθα μέτρα:

• προώθηση σε τρίτες χώρες,
• ενημέρωση των καταναλωτών σχετικά με την υπεύθυνη κατανάλωση και τα συστήματα ποιότητας της ΕΕ,
• αναδιάρθρωση και μετατροπή αμπελώνων, συμπεριλαμβανομένης της αναφύτευσης για υγειονομικούς ή φυτοϋγειονομικούς λόγους,
• πρώιμη συγκομιδή,
• ταμεία αλληλοβοήθειας,
• ασφάλιση συγκομιδής,
• επενδύσεις σε επιχειρήσεις,
• καινοτομία με στόχο την ανάπτυξη νέων προϊόντων, διαδικασιών και τεχνολογιών,
• απόσταξη υποπροϊόντων.

Τα ετήσια κονδύλια από τον προϋπολογισμό της ΕΕ καθορίζονται ανά χώρα της ΕΕ, λαμβανομένης υπόψη της μεταφοράς για ορισμένες χώρες της ΕΕ στο καθεστώς ενιαίας ενίσχυσης.

Άδειες φύτευσης αμπέλου

Οι άδειες φύτευσης αμπέλου ισχύουν από τις αρχές του 2016. Επιτρέπουν στις χώρες της ΕΕ να διαχειρίζονται το σύστημα των δωρεάν, μη μεταβιβάσιμων αδειών φύτευσης σε εθνικό επίπεδο.

Οι κανόνες περιγράφουν επίσης τον μηχανισμό διασφάλισης για τις νέες φυτεύσεις: οι άδειες περιορίζονται σε μέγιστη αύξηση 1 % στην αμπελουργική έκταση μιας χώρας της ΕΕ ετησίως, με τη δυνατότητα των χωρών να εφαρμόζουν —όπου δικαιολογείται δεόντως— όρια ανάπτυξης σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο, ή για περιοχές με/χωρίς ονομασία προέλευσης ή γεωγραφική ένδειξη.

Στις περιπτώσεις που οι αιτήσεις των αμπελοκαλλιεργητών υπερβαίνουν την έκταση που διατίθεται από τη χώρα της ΕΕ, η κατανομή μπορεί να γίνει κατ’ αναλογία και/ή σύμφωνα με ένα ή περισσότερα κριτήρια προτεραιότητας που έχει επιλέξει η εν λόγω χώρα. Τα εναπομένοντα δικαιώματα φύτευσης από το προηγούμενο καθεστώς μπορούν να μετατραπούν σε άδειες έως τις 31 Δεκεμβρίου 2022. Μετά την ημερομηνία αυτή, μια έκταση που αντιστοιχεί στα εναπομένοντα μη μετατραπέντα παλαιά δικαιώματα φύτευσης μπορεί να διατεθεί από τις χώρες της ΕΕ ως πρόσθετες άδειες φύτευσης.

Εμπορικές συμφωνίες

Προκειμένου να διευκολυνθούν οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ της ΕΕ και τρίτων χωρών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διεξάγει διμερείς και πολυμερείς διαπραγματεύσεις με βάση διαπραγματευτικό σημείωμα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που καταλήγει σε διμερείς συμφωνίες και συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών.

Όγκος εξαγωγέων οίνου

Το 2024 η ΕΕ παρέμεινε ο μεγαλύτερος εξαγωγέας οίνου στον κόσμο σε όγκο, αντιπροσωπεύοντας το ήμισυ των συνολικών παγκόσμιων εξαγωγών. Παρά την ελαφρά μείωση των τελευταίων ετών, η ΕΕ διατηρεί το μέσο μερίδιο του 50 % στις συνολικές παγκόσμιες εξαγωγές οίνου, ακολουθούμενη από τη Χιλή (13,5 %) και την Αυστραλία (11,43 %).

Προστατευόμενες ονομασίες οίνων

Η βάση δεδομένων eAmbrosia αποτελείται από το μητρώο ονομασιών προέλευσης και γεωγραφικών ενδείξεων (ΓΕ) που προστατεύονται στην ΕΕ, καθώς και από καταλόγους γεωγραφικών ενδείξεων και ονομασιών προέλευσης τρίτων χωρών που προστατεύονται στην ΕΕ σύμφωνα με διμερείς συμφωνίες για το εμπόριο οίνου.

Το 88 % των αμπελώνων της ΕΕ είναι αφιερωμένοι στην παραγωγή οίνων με προστατευόμενη ονομασία προέλευσης (ΠΟΠ) και προστατευόμενη γεωγραφική ένδειξη (ΠΓΕ).

Παραδοσιακές ενδείξεις που προστατεύονται στην ΕΕ για τον οίνο

Οι παραδοσιακές ενδείξεις είναι ενδείξεις που χρησιμοποιούνται παραδοσιακά για τη μετάδοση πληροφοριών στους καταναλωτές σχετικά με τις μεθόδους παραγωγής ή παλαίωσης, το χρώμα, τον τύπο του τόπου ή ένα συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός ενός οίνου με προστατευόμενη ονομασία προέλευσης ή γεωγραφική ένδειξη. Ορισμένες παραδοσιακές ενδείξεις χρησιμοποιούνται παραδοσιακά για να δηλώσουν ότι ο οίνος έχει προστατευόμενη ονομασία προέλευσης ή γεωγραφική ένδειξη.

Οι προδιαγραφές σχετικά με τις παραδοσιακές ενδείξεις που προστατεύονται στην ΕΕ περιλαμβάνονται στην ενότητα της βάσης δεδομένων eAmbrosia για τις παραδοσιακές ενδείξεις.

Τα άρθρα 112 και 113 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1308/2013 καθορίζουν τους γενικούς κανόνες για τη χρήση και την προστασία των παραδοσιακών ενδείξεων. Ο κανονισμός (ΕΕ) 2019/33 και ο κανονισμός (ΕΕ) 2019/34 καθορίζουν τις διαδικασίες για την ενωσιακή προστασία των παραδοσιακών ενδείξεων.

Σχετικές πληροφορίες

Γεωγραφικές ενδείξεις και συστήματα ποιότητας

Παρακολούθηση της αγοράς

Το παρατηρητήριο της αμπελοοινικής αγοράς περιλαμβάνει την τελευταία παρακολούθηση της αγοράς όσον αφορά την παραγωγή, τα αποθέματα, το εμπόριο, τις περιοχές και την κατανάλωση. Περιέχει επίσης πληροφορίες σχετικά με τα ενωσιακά και εθνικά προγράμματα στήριξης του οίνου για ανάλυση και αξιολόγηση.

Παραγωγή οίνου και γλεύκους

Τα τελευταία χρόνια, η παραγωγή οίνου της ΕΕ έχει αντιμετωπίσει σημαντική αστάθεια λόγω των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Οι όγκοι κυμάνθηκαν από το ανώτατο όριο των 170 εκατομμυρίων εκατόλιτρων (mHl) το 2020-21 σε χαμηλό 143 εκατομμυρίων εκατόλιτρων το 2024-25 — επίπεδο 10,4 % κάτω από τον προηγούμενο μέσο όρο πενταετίας. Παρά τις προκλήσεις αυτές, η ΕΕ παραμένει ο κορυφαίος παραγωγός οίνου στον κόσμο, αντιπροσωπεύοντας πάνω από το 60 % της παγκόσμιας (στοιχεία του ΔΟΑΟ, παγκόσμιος μέσος όρος παραγωγής 2019-23 (255 mHl)).

Επιτροπές

Οι επιτροπές τομεακής διαχείρισης αντικαταστάθηκαν από μία ενιαία επιτροπή διαχείρισης για την κοινή οργάνωση των γεωργικών αγορών.

Ομάδες διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών επικουρούν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και συμβάλλουν στη διεξαγωγή τακτικού διαλόγου με τα ενδιαφερόμενα μέρη για όλα τα θέματα που αφορούν την κοινή γεωργική πολιτική, συμπεριλαμβανομένης της αγροτικής ανάπτυξης, και την εφαρμογή της.

Η ομάδα υψηλού επιπέδου για την αμπελοοινική πολιτική συστάθηκε ανταποκρινόμενη σε αιτήματα του ευρωπαϊκού αμπελοοινικού τομέα. Χρησιμεύει ως φόρουμ για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που θέτουν οι νέες πραγματικότητες που αντιμετωπίζει ο τομέας και τη διερεύνηση πιθανών λύσεων.