Wijn

Overzicht

De Europese Unie is de grootste wijnproducent ter wereld. Tussen 2020 en 2025 werd de gemiddelde jaarlijkse productie geregistreerd op 157 miljoen hectoliter. In 2023 was het goed voor 44 % van de mondiale wijnbouwgebieden, meer dan 60 % van de productie en 48 % van de consumptie. Wijn is qua uitvoer de op twee na grootste agrovoedingssector van de EU, met 7,3 % van de uitgevoerde agrovoedingswaarde in 2024 (monitoring van de EU-handel in agrovoedingsmiddelen, februari 2025). De totale uitgevoerde waarde van EU-wijnen is goed voor twee derde van de wereldwijde wijnhandel.

De wijnsector speelt een cruciale rol in de agrovoedingssector van de EU en ondersteunt plattelandsgebieden, zowel sociaal als economisch. Het helpt de ontvolking van het platteland tegen te gaan door stabiele banen te creëren en lokale economieën in stand te houden, en draagt bij tot de instandhouding van het Europees cultureel erfgoed en de Europese landschappen.

Sinds de eerste gemeenschappelijke marktordening (GMO) in 1962 heeft de wijnmarkt zich aanzienlijk ontwikkeld. Het beleidskader is ook geëvolueerd om nieuwe ontwikkelingen, eisen en uitdagingen te ondersteunen. De meest recente hervorming van de wijnsector, die in 2008 werd goedgekeurd, werd herzien en opgenomen in de integrale GMO van 2013, voorzag in de volgende drie doelstellingen, die in grote lijnen werden verwezenlijkt:

• de wijnproducenten in de EU nog concurrerender te maken door het leiderschap en de reputatie van Europese wijnen te versterken en zowel in de EU als daarbuiten marktaandeel terug te winnen;
• de regels voor marktbeheer eenvoudiger, duidelijker en doeltreffender maken om een beter evenwicht tussen vraag en aanbod te bereiken;
• behoud van de beste tradities van de Europese wijnbouw en versterking van de sociale en ecologische rol ervan in plattelandsgebieden.

Naast de algemene doelstellingen om de wetgeving te harmoniseren, te stroomlijnen en te vereenvoudigen, voorzien verschillende wetgevingsteksten in regels die de werking van de markt voor EU-wijnen bevorderen.

Bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2018/273 van de Commissie is een systeem vastgesteld voor de ordelijke groei van wijngaarden in de EU door middel van een vergunningenstelsel voor het aanplanten van wijnstokken in de periode 2016-2030, waardoor concurrerende producenten de productie binnen bepaalde grenzen kunnen verhogen. Bij Verordening (EU) 2021/2117 is de toepassing van het vergunningenstelsel verlengd tot 2045, waarbij de Commissie in 2028 en 2040 twee tussentijdse evaluaties moet uitvoeren om de werking van het stelsel te evalueren en, in voorkomend geval, voorstellen te doen.

Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/33 van de Commissie regelt een uniek geharmoniseerd systeem voor de etikettering en presentatie van EU-wijnen en de bescherming van de meest traditionele wijnen en hun banden met hun productiegebieden en -gebieden door middel van oorsprongsbenamingen, geografische aanduidingen en traditionele aanduidingen.

Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/934 van de Commissie heeft tot doel de kwaliteit van de wijnbouwproducten te waarborgen door de toegestane oenologische procedés en beperkingen voor de productie en de bewaring van wijnbouwproducten in de EU vast te stellen.

De wijnsector van de EU moet zich nu aanpassen aan de nieuwe economische, sociale en ecologische realiteit om concurrerend en duurzaam te blijven. Het beleidskader moet ook opnieuw worden aangepast om de vereiste transitie te begeleiden. Eind 2024 heeft een groep op hoog niveau inzake wijnbeleid met alle EU-landen overeengekomen en door de sector verwelkomde aanbevelingen gedaan waarin gerichte beleidsmaatregelen worden voorgesteld om de uitdagingen voor de wijnsector aan te pakken en de nadruk te leggen op drie belangrijke uitdagingen voor de wijnsector:

• de wijnproductie afstemmen op een dalende en verschuivende vraag;
• het vergroten van de weerbaarheid van de sector tegen markt- en klimaatuitdagingen, en
• en aanpassing aan consumententrends, zowel in de EU als wereldwijd, om nieuwe marktkansen te benutten.

De volledige reeks aanbevelingen is te vinden in de beleidsaanbevelingen voor de toekomst van de wijnsector in de EU, die in december 2024 zijn gepubliceerd.

• Nieuwsartikel
• 17 december 2024

Groep op hoog niveau wijn schetst beleidsaanbevelingen voor de toekomst van de wijnsector in de EU

De Groep op hoog niveau inzake wijnbeleid heeft aanbevelingen gedaan om de wijnproductie af te stemmen op de vraag, de veerkracht te vergroten, zich aan te passen aan trends en marktkansen te benutten.

De belangrijkste aanbevelingen zijn vertaald in een voorstel tot wijziging van de Verordeningen (EU) nr. 1308/2013, (EU) 2021/2115 en (EU) nr. 251/2014 wat betreft bepaalde marktvoorschriften en sectorale steunmaatregelen in de wijnsector en voor gearomatiseerde wijnbouwproducten.

Steunprogramma's voor wijn

De steunprogramma's voor wijn die in het kader van de hervorming van de GMO voor wijn van 2008 zijn ingevoerd, omvatten aanvankelijk 13 maatregelen. De GMO-hervorming van 2013 maakte een einde aan de steun voor distillatie tot drinkalcohol, crisisdistillatie en verrijking door het gebruik van geconcentreerde most.

Als compensatie heeft zij als nieuwe maatregel innovatie in de wijnsector ingevoerd die gericht is op de ontwikkeling van nieuwe producten, processen en technologieën met betrekking tot de wijnbouwproducten. Voorts worden de afzetbevorderingsmaatregelen in de EU-landen uitgebreid om de consument te informeren over verantwoorde consumptie van wijn en over de EU-regelingen voor oorsprongsbenamingen en geografische aanduidingen.

Ook werd de herstructurering en omschakeling van wijngaarden uitgebreid tot herbeplanting van wijngaarden waar dat nodig is na verplichte rooiing om sanitaire of fytosanitaire redenen.

Wijnproducerende EU-landen kunnen momenteel steun verlenen voor de volgende maatregelen:

• promotie in niet-EU-landen,
• consumenten informeren over verantwoorde consumptie en EU-kwaliteitsregelingen;
• herstructurering en omschakeling van wijngaarden, met inbegrip van herbeplanting om sanitaire of fytosanitaire redenen;
• groen oogsten,
• onderlinge fondsen,
• oogstverzekering,
• investeringen in ondernemingen,
• innovatie gericht op de ontwikkeling van nieuwe producten, processen en technologieën;
• distillatie van bijproducten.

De jaarlijkse toewijzingen uit de EU-begroting worden per EU-land vastgesteld, rekening houdend met de overdracht voor sommige EU-landen naar de bedrijfstoeslagregeling.

Vergunningen voor het aanplanten van wijnstokken

De vergunningen voor het aanplanten van wijnstokken zijn sinds begin 2016 van toepassing. Zij stellen de EU-landen in staat het systeem van gratis, niet-overdraagbare aanplantvergunningen op nationaal niveau te beheren.

In de regels wordt ook het vrijwaringsmechanisme voor nieuwe aanplant beschreven: toelatingen zijn beperkt tot een groei van maximaal 1 % van de wijnstokoppervlakte van een EU-land per jaar, met de mogelijkheid voor landen om — indien naar behoren gemotiveerd — groeilimieten toe te passen op nationaal of regionaal niveau, of voor gebieden met/zonder oorsprongsbenaming of geografische aanduiding.

Wanneer aanvragen van wijnbouwers het door het EU-land ter beschikking gestelde areaal overschrijden, kan de toewijzing pro rata en/of op basis van een of meer door dat land gekozen prioriteitscriteria plaatsvinden. Resterende aanplantrechten van de vorige regeling kunnen tot en met 31 december 2022 worden omgezet in vergunningen. Na die datum kunnen de EU-landen een oppervlakte die overeenkomt met de resterende niet-omgezette oude aanplantrechten beschikbaar stellen als aanvullende aanplantvergunningen.

Handelsovereenkomsten

Om de handel tussen de EU en niet-EU-landen te vergemakkelijken, voert de Europese Commissie bilaterale en multilaterale onderhandelingen op basis van een onderhandelingsmandaat van de Europese Raad dat resulteert in bilaterale en vrijhandelsovereenkomsten.

Omvang van de wijnexporteurs

In 2024 bleef de EU de grootste wijnexporteur ter wereld, goed voor de helft van de totale wereldwijde uitvoer. Ondanks een lichte daling in de afgelopen jaren handhaaft de EU het gemiddelde aandeel van 50 % in de totale werelduitvoer van wijn, gevolgd door Chili (13,5 %) en Australië (11,43 %).

Beschermde wijnbenamingen

De eAmbrosia-databank bestaat uit het register van in de EU beschermde oorsprongsbenamingen en geografische aanduidingen (GA's) en lijsten van geografische aanduidingen en oorsprongsbenamingen van niet-EU-landen die in de EU worden beschermd overeenkomstig bilaterale overeenkomsten inzake de handel in wijn.

88 % van de wijngaarden in de EU is bestemd voor de productie van wijnen met een beschermde oorsprongsbenaming (BOB) en een beschermde geografische aanduiding (BGA).

In de EU beschermde traditionele aanduidingen voor wijn

Traditionele aanduidingen zijn termen die traditioneel worden gebruikt om de consument te informeren over productie- of rijpingsmethoden, kleur, soort plaats of een bepaalde historische gebeurtenis van een wijn met een beschermde oorsprongsbenaming of geografische aanduiding. Sommige traditionele aanduidingen worden traditioneel gebruikt om aan te geven dat de wijn een beschermde oorsprongsbenaming of geografische aanduiding heeft.

Specificaties van de in de EU beschermde traditionele aanduidingen zijn te vinden in de eAmbrosia-databank over traditionele aanduidingen.

De artikelen 112 en 113 van Verordening (EU) nr. 1308/2013 bevatten de algemene voorschriften inzake het gebruik en de bescherming van traditionele aanduidingen. In Verordening (EU) 2019/33 en Verordening (EU) 2019/34 zijn de procedures voor de EU-bescherming van traditionele aanduidingen vastgesteld.

Gerelateerde informatie

Geografische aanduidingen en kwaliteitsregelingen

Markttoezicht

Het wijnmarktobservatorium bevat de meest recente marktmonitoring van productie, voorraden, handel, gebieden en consumptie. Het bevat ook informatie over EU- en nationale steunprogramma’s voor wijn voor analyse en evaluatie.

Wijn- en mostproductie

De afgelopen jaren heeft de wijnproductie in de EU te maken gehad met aanzienlijke volatiliteit als gevolg van de klimaatverandering. De volumes schommelden van een piek van 170 miljoen hectoliter (mHl) in 2020-2021 tot een dieptepunt van 143 miljoen hectoliter in 2024-2025 — een niveau dat 10,4 % onder het voorgaande vijfjaarsgemiddelde lag. Ondanks deze uitdagingen blijft de EU de grootste wijnproducent ter wereld, goed voor meer dan 60 % van de wereldwijde productie (OIV-gegevens: wereldwijde gemiddelde productie 2019-23 (255 mHl)).

Comités

Sectorale beheerscomités zijn vervangen door één beheerscomité voor de gemeenschappelijke ordening van de landbouwmarkten.

Groepen voor de dialoog met het maatschappelijk middenveld staan de Europese Commissie bij en helpen bij het voeren van een regelmatige dialoog met belanghebbenden over alle aangelegenheden die verband houden met het gemeenschappelijk landbouwbeleid, met inbegrip van plattelandsontwikkeling, en de uitvoering ervan.

De Groep op hoog niveau inzake wijnbeleid is opgericht naar aanleiding van verzoeken van de Europese wijnsector. Het dient als forum om uitdagingen als gevolg van nieuwe realiteiten waarmee de sector wordt geconfronteerd, aan te pakken en mogelijke oplossingen te verkennen.