Ħalib u prodotti tal-ħalib

Ħarsa ġenerali

L-Unjoni Ewropea hija produttur sostanzjali tal-ħalib u tal-prodotti tal-ħalib, li huma integrati fl-organizzazzjoni komuni tas-suq (OKS).

Il-produzzjoni tal-ħalib issir fil-pajjiżi kollha tal-UE u tirrappreżenta proporzjon sinifikanti tal-valur tal-produzzjoni agrikola tal-UE. Il-produzzjoni totali tal-ħalib fl-UE hija stmata għal madwar 155 miljun tunnellata fis-sena. Il-produtturi ewlenin huma l-Ġermanja, Franza, il-Polonja, in-Netherlands, l-Italja u l-Irlanda. Flimkien dawn jammontaw għal aktar minn 70 % tal-produzzjoni tal-ħalib tal-UE.

Il-merħla tal-ħalib tal-UE ilha tonqos f’dawn l-aħħar snin hekk kif ir-rendiment tal-ħalib għal kull baqra tjieb. Fl-2023 kien hemm madwar 20 miljun baqra fl-UE, b’medja ta’ 7800 kg ta’ ħalib prodott għal kull baqra.

Id-daqsijiet tal-merħliet tar-razzett u tal-ħalib ivarjaw ħafna, kif ivarjaw ukoll ir-rendimenti. Madankollu, hekk kif is-settur tal-prodotti tal-ħalib jiżviluppa madwar l-UE, il-varjazzjonijiet fir-rendiment u fatturi tekniċi oħra tnaqqsu; il-produtturi tal-ħalib inqas żviluppati qed ilaħħqu malajr ma’ dawk li kienu rristrutturaw u mmodernizzaw l-ewwel.

Intervent fis-suq

Jintużaw għadd ta’ mekkaniżmi għall-protezzjoni tas-settur tal-ħalib fi żminijiet ta’ żieda fid-disturb fis-suq. L-intervent fis-suq b’mod partikolari jipprovdi xibka ta’ sikurezza f’każ ta’ żbilanċ serju fis-suq, fil-forma ta’ intervent pubbliku u għajnuna għall-ħżin privat.

Intervent pubbliku

L-intervent pubbliku jikkonsisti fix-xiri ta’ oġġett mill-awtoritajiet pubbliċi, it-tqegħid tiegħu fil-ħżin pubbliku sakemm ikun meħtieġ, sakemm il-kundizzjonijiet tas-suq jippermettu r-rilaxx tiegħu lura fis-suq. Fil-każ tas-settur tal-ħalib, l-intervent pubbliku huwa disponibbli għall-butir u għat-trab tal-ħalib xkumat (SMP).

Bejn l-1 ta’ Frar u t-30 ta’ Settembru ta’ kull sena, l-operaturi privati jistgħu joffru kwantità massima ta’ 109,000 tunnellata ta’ SMP u 50,000 tunnellata ta’ butir li jikkonformaw mar-rekwiżiti speċifiċi tal-kwalità, biex jinxtraw bi prezz fiss. Ladarba dawn il-volumi jintlaħqu, l-intervent ikompli permezz ta’ sejħa għall-offerti sa tmiem il-perjodu ta’ intervent.

Il-ħażniet ta’ intervent pubbliku jinbiegħu lura fis-suq permezz ta’ proċedura ta’ sejħa għall-offerti, miftuħa mill-Kummissjoni Ewropea.

L-aġenziji tal-pagamenti tal-pajjiżi tal-UE huma responsabbli għall-ġestjoni u l-iżgurar tal-kontroll tal-operazzjonijiet marbuta mal-miżuri ta’ intervent fis-settur tal-ħalib u tal-prodotti tal-ħalib.

Għajnuna għall-ħżin privat

L-għajnuna għall-ħżin privat hija mekkaniżmu ieħor li permezz tiegħu l-UE tipproteġi s-settur tal-prodotti tal-ħalib minn tfixkil fis-suq. Fis-settur tal-ħalib, dan l-appoġġ huwa disponibbli għall-butir, l-SMP u l-ġobnijiet b’denominazzjoni ta’ oriġini protetta (DOP) jew b’indikazzjoni ġeografika protetta (IĠP).

Din l-għajnuna tappoġġja parti mill-ispejjeż tal-ħżin filwaqt li l-prodotti jiġu rtirati temporanjament mis-suq. Il-ftuħ tal-għajnuna għall-ħżin privat mhuwiex awtomatiku (għall-kuntrarju tal-intervent pubbliku), u jeħtieġ l-adozzjoni ta’ regolament tal-Kummissjoni.

L-iskemi ta’ ħżin privat għall-butir u l-SMP normalment jiffinanzjaw l-ispejjeż tal-ħżin għal perjodu minimu ta’ 90 jum u massimu ta’ 210 jum (dan huwa definit fir-regolament tal-Kummissjoni li jiftaħ l-iskema). L-għajnuna normalment tinkludi rata fissa għal kull tunnellata, flimkien ma’ ammont ta’ kuljum għal kull tunnellata.

Kummerċ ma' pajjiżi li mhumiex fl-UE

L-UE hija esportatur ewlieni tal-prodotti tal-ħalib u hija l-akbar ġobon u esportatur SMP fid-dinja. L-esportazzjonijiet tal-prodotti tal-ħalib skont ċerti kwoti miftuħa minn pajjiżi terzi huma soġġetti għall-ħruġ ta’ liċenzja tal-esportazzjoni.

Barra minn hekk, japplika reġim ta’ importazzjoni għad-dħul ta’ prodotti tal-ħalib fl-UE. L-importazzjonijiet preferenzjali huma soġġetti għal-liċenzji tal-importazzjoni u, b’mod ġenerali, għall-ħlas ta’ dazju tal-importazzjoni (tariffa). Diversi ftehimiet kummerċjali, multilaterali u bilaterali, irriżultaw f’importazzjonijiet preferenzjali b’dazju mnaqqas jew mingħajr dazju, l-aktar fil-forma ta’ kwoti tal-importazzjoni.

Ir-rekwiżiti skont ir-reġimi tal-esportazzjoni u tal-importazzjoni għall-prodotti tal-ħalib huma stabbiliti fir-Regolament Delegat tal-Kummissjoni (UE) 2020/760 u fir-Regolament ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni (UE) 2020/761, li t-tnejn li huma ġew adottati fis-17 ta’ Diċembru 2019.

Pakkett tal-Ħalib

Il-"pakkett tal-ħalib" introdott fl-2012 kien sensiela ta' strumenti biex tittejjeb il-katina tal-provvista fis-settur tal-ħalib u biex tiżdied ir-reżiljenza tiegħu wara t-tmiem tas-sistema tal-kwoti fl-2015.

Kuntratti bil-miktub bejn il-produtturi u l-proċessuri tal-ħalib

Il-pajjiżi tal-UE jistgħu jagħmlu l-kuntratti bil-miktub bejn il-bdiewa u l-proċessuri obbligatorji u jobbligaw lix-xerrejja tal-ħalib joffru durata minima tal-kuntratt lill-bdiewa. Il-kuntratti għandhom isiru qabel il-konsenja u jkun fihom elementi speċifiċi bħal:

• il-prezz
• il-volum
• tul ta' żmien
• dettalji tal-ħlas
• ġbir
• regoli għal force majeure.

Dawn l-elementi kollha għandhom jiġu nnegozjati liberament bejn il-partijiet u l-bdiewa jistgħu jirrifjutaw offerta ta’ tul ta’ żmien minimu fil-kuntratti.

Negozjati kollettivi permezz ta' organizzazzjonijiet tal-produtturi

Il-bdiewa jistgħu jingħaqdu flimkien f’organizzazzjonijiet tal-produtturi li jistgħu jinnegozjaw it-termini tal-kuntratti b’mod kollettiv (f’ċerti limiti kwantitattivi sabiex ma jfixklux il-kompetizzjoni), inkluż il-prezz tal-ħalib mhux ipproċessat.

Informazzjoni relatata

Pubblikazzjoni tal-ammonti tal-produzzjoni tal-ħalib mhux ipproċessat

Regoli għall-organizzazzjonijiet interprofessjonali

Regoli speċifiċi tal-UE għall-organizzazzjonijiet interprofessjonali fis-settur tal-ħalib jippermettu lill-atturi fil-katina tal-provvista tal-prodotti tal-ħalib jinvolvu ruħhom fi djalogu u jwettqu għadd ta’ attivitajiet konġunti. Dawn l-attivitajiet jikkonċernaw, fost l-oħrajn:

• promozzjoni
• riċerka
• innovazzjoni
• titjib fil-kwalità.

Dan għandu l-għan li jikseb trasparenza akbar u fehim aħjar tal-produzzjoni u tas-suq.

Regolamentazzjoni tal-provvista ta' ġobnijiet DPO/IĠP

Il-pajjiżi tal-UE jistgħu, taħt ċerti kundizzjonijiet, japplikaw regoli biex jirregolaw il-provvista ta’ ġobnijiet DOP/IĠP fuq talba ta’ organizzazzjoni tal-produtturi, organizzazzjoni interprofessjonali jew grupp DOP/IĠP. Din il-miżura għandha l-għan li tiżgura l-valur miżjud u l-kwalità tal-ġobnijiet b’DOP jew IĠP, li huma partikolarment importanti għar-reġjuni rurali vulnerabbli.

Dan l-istrument bħalissa qed jiġi applikat għall-ġobnijiet li ġejjin:

• Asiago (IT)
• Beaufort (FR)
• Comté (FR)
• Grana Padano (IT)
• Gruyère (FR)
• Parmigiano Reggiano (IT)
• Reblochon (FR)
• Abondance (FR)
• Emmental de Savoie (FR)
• Tomme de Savoie (FR)
• Raclette de Savoie (FR).

Informazzjoni relatata

Spjegazzjoni tal-indikazzjonijiet ġeografiċi u l-iskemi tal-kwalità

Ir-rapport tal-2016 dwar il-pakkett tal-ħalib

L-iżvilupp tas-sitwazzjoni tas-suq tal-prodotti tal-ħalib u t-tħaddim tad-dispożizzjonijiet dwar il-pakkett tal-ħalib

Evoluzzjoni tas-sitwazzjoni tas-suq għall-ħalib u l-prodotti tal-ħalib

Bażijiet ġuridiċi

Il-bażijiet ġuridiċi għas-settur tal-ħalib u tal-prodotti tal-ħalib tal-UE huma koperti mir-Regolament (UE) 1308/2013 dwar l-organizzazzjoni komuni tas-swieq agrikoli, u mir-regolamenti li ġejjin:

• Ir-Regolament ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni (UE) Nru 511/2012 dwar is-settur tal-ħalib u tal-prodotti tal-ħalib;
• Ir-Regolament Delegat tal-Kummissjoni (UE) 880/2012 dwar il-kooperazzjoni transnazzjonali u n-negozjati kuntrattwali tal-organizzazzjonijiet tal-produtturi fis-settur tal-ħalib u tal-prodotti tal-ħalib.

Miżuri eċċezzjonali

Jistgħu jintużaw miżuri ad hoc eċċezzjonali matul perjodi ta’ tfixkil serju fis-suq. Il-bażi ġuridika għal dan hija prevista fl-Artikoli 219 sa 222 tar-Regolament (UE) 1308/2013 dwar l-OKS.

Fid-dawl tas-sitwazzjoni bla preċedent ikkawżata mill-kriżi tal-COVID-19, il-Kummissjoni approvat derogi temporanji mir-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE, li kienu disponibbli għall-bdiewa kollha fil-pajjiżi kollha tal-UE. Kull pajjiż tal-UE kien meħtieġ jinnotifika l-adozzjoni tagħhom. Franza nnotifikat l-implimentazzjoni ta’ dawn il-miżuri fis-settur tal-ħalib tagħha.

• COVID-19: miżuri fis-settur tal-ħalib Franċiż

Standards tal-kummerċjalizzazzjoni

Minbarra l-istandards tal-kummerċjalizzazzjoni għax-xaħmijiet li jistgħu jiddelku, japplikaw definizzjonijiet, denominazzjonijiet u deskrizzjonijiet tal-bejgħ speċifiċi għall-prodotti li ġejjin:

• ħalib u prodotti tal-ħalib
• ħalib għax-xorb
• xaħmijiet li jistgħu jiddellku.

Monitoraġġ tas-suq

L-osservatorju tas-suq tal-ħalib tal-UE jipprovdi data u informazzjoni dwar is-settur tal-ħalib. Dan isegwi u janalizza x-xejriet tal-passat u tal-preżent fil-livell globali u Ewropew għal suġġetti bħal:

• produzzjoni
• il-provvista u d-domanda
• l-ispejjeż tal-produzzjoni
• il-perspettivi tas-suq.

Kumitati

Diversi kumitati, magħmula minn rappreżentanti tal-gvern u ppreseduti minn rappreżentant tal-Kummissjoni, jiltaqgħu regolarment biex jiżguraw li r-responsabbiltà tal-Kummissjoni għall-adozzjoni ta’ atti ta’ implimentazzjoni tiġi eżerċitata taħt il-kontroll tal-pajjiżi tal-UE.

Il-kumitat għall-organizzazzjoni komuni tas-swieq agrikoli jiltaqa’ regolarment biex jiddiskuti oqsma bħall-evoluzzjoni tal-prezzijiet tas-suq, il-produzzjoni u l-kummerċ fl-UE u f’pajjiżi mhux tal-UE.