It-tisħiħ tas-setgħa tan-negozjar tal-bdiewa
Hemm 9,1 miljun bidwi fl-UE, li ħafna minnhom jaħdmu f’azjendi agrikoli tal-familja relattivament żgħar li joperaw b’mod indipendenti minn xulxin. B’kuntrast ma’ dan, hemm konċentrazzjoni ferm ogħla kemm fost il-fornitur tal-inputs agrikoli, il-proċessuri tal-ikel kif ukoll fost il-bejjiegħa bl-imnut. Din l-asimmetrija tas-setgħa tan-negozjar tagħmilha diffiċli għall-bdiewa biex jiddefendu l-interessi tagħhom meta jinnegozjaw ma’ atturi oħra fil-katina tal-provvista tal-ikel.
Biex issaħħaħ is-setgħa ta’ negozjar kollettiv tal-bdiewa, l-UE tappoġġa lill-bdiewa li jixtiequ jikkooperaw u jaħdmu flimkien f’organizzazzjonijiet tal-produtturi. Barra minn hekk, jappoġġa wkoll lil dawk li jixtiequ jaħdmu mas-sħab tagħhom min-naħa tal-ipproċessar tal-ikel u tal-kummerċ tal-katina tal-provvista tal-ikel bħala parti mill-organizzazzjonijiet interprofessjonali.
Biex tkompli tissaħħaħ il-pożizzjoni tal-bdiewa fil-katina tal-provvista tal-ikel, il-Kummissjoni pproponiet emendi mmirati għar-Regolament dwar l-organizzazzjoni komuni tas-suq (OKS) tal-prodotti agrikoli.
Proposti għal emendi mmirati għar-Regolament attwali li jistabbilixxi organizzazzjoni komuni tas-suq ta’ prodotti agrikoli (OKS) u Regolament ġdid dwar l-infurzar transfruntier kontra prattiki kummerċjali inġusti.
Dokument ta' ħidma tal-persunal tal-Kummissjoni li jakkumpanja l-proposta
Organizzazzjonijiet tal-produtturi
L-organizzazzjonijiet tal-produtturi (OP) jew l-assoċjazzjonijiet tal-organizzazzjonijiet tal-produtturi (APOs) jgħinu lill-bdiewa jnaqqsu l-kostijiet tat-tranżazzjonijiet u jikkollaboraw meta jipproċessaw u jikkummerċjalizzaw il-prodotti tagħhom. L-organizzazzjonijiet tal-produtturi jew l-assoċjazzjonijiet tal-organizzazzjonijiet tal-produtturi jistgħu jieħdu diversi forom legali, inklużi kooperattivi, assoċjazzjonijiet, jew kumpaniji privati li fihom il-produtturi agrikoli huma azzjonisti. Hemm madwar 2 909 OP rikonoxxuti u 90 assoċjazzjoni rikonoxxuta ta’ OP fl-UE (mill-2024).
L-organizzazzjonijiet tal-produtturi jsaħħu s-setgħa ta’ negozjar kollettiv tal-bdiewa permezz ta’:
- il-konċentrazzjoni tal-provvista,
- l-ipproċessar, id-distribuzzjoni u l-bejgħ konġunt tal-prodotti,
- il-kollaborazzjoni fl-isforzi tal-kummerċjalizzazzjoni,
- l-għoti ta’ appoġġ tekniku u loġistiku, inklużi l-ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi u l-miżuri ta’ mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima,
- l-assistenza fil-ġestjoni tal-kwalità,
- l-ottimizzazzjoni tal-ispejjeż u r-redditi tal-produzzjoni b’reazzjoni għall-istandards ambjentali u tal-benessri tal-annimali,
- l-istabbilizzazzjoni tal-prezzijiet tal-produtturi u l-ġestjoni tal-fondi mutwi, u
- l-iffaċilitar tat-trasferiment tal-għarfien.
L-UE tirrikonoxxi r-rwol speċjali li għandhom l-organizzazzjonijiet tal-produtturi u b'riżultat ta' dan, jistgħu jitolbu rikonoxximent mill-pajjiż tal-UE li huma bbażati fih. L-organizzazzjonijiet tal-produtturi rikonoxxuti jistgħu jibbenefikaw minn:
- eċċezzjonijiet mir-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE għal ċerti attivitajiet, bħal negozjati kollettivi f’isem il-membri tagħhom, l-ippjanar tal-produzzjoni jew ċerti miżuri ta’ ġestjoni tal-provvista,
- aċċess għall-finanzjament tal-UE fi ħdan “programmi operazzjonali” fis-setturi kollha (minbarra l-inbid u l-apikultura, it-tabakk u l-etanol), bħal dawk li jappoġġaw l-investiment kollettiv fil-loġistika għall-benefiċċju tal-membri tagħhom.
Lista mal-UE kollha ta’ organizzazzjonijiet tal-produtturi (POs), assoċjazzjonijiet ta’ organizzazzjonijiet tal-produtturi (APOs) u organizzazzjonijiet interprofessjonali (IBOs) hija kkompilata min-notifiki tal-Istati Membri skont ir-Regolament Delegat tal-Kummissjoni (UE) 2016/232. Il-lista tinkludi s-settur, it-tip ta’ entità (PO/APO/IBO), l-Istat Membru li fih topera l-entità, u d-data tar-rikonoxximent.
Kriterji għar-rikonoxximent
Sabiex tiġi rikonoxxuta, organizzazzjoni tal-produtturi fi kwalunkwe settur agrikolu trid:
- ġew stabbiliti fuq l-inizjattiva tal-produtturi,
- ikunu magħmula minn u kkontrollati minn produtturi ta' settur agrikolu speċifiku,
- tippreżenta talba mal-pajjiż tal-UE li hija bbażata fih,
- twettaq mill-inqas waħda mill-attivitajiet elenkati mil-liġi tal-UE, bħall-ipproċessar konġunt, id-distribuzzjoni, it-trasport jew l-imballaġġ;
- isegwu mill-inqas wieħed mill-għanijiet speċifiċi msemmija fil-leġiżlazzjoni agrikola, bħall-ottimizzazzjoni tal-ispejjeż tal-produzzjoni jew l-iżvilupp ta’ inizjattivi fil-qasam tal-promozzjoni u l-kummerċjalizzazzjoni.
Barra minn hekk, l-organizzazzjonijiet tal-produtturi jeħtieġ li jissodisfaw xi kriterji addizzjonali bħal li jkollhom għadd minimu ta’ membri u/jew li jkopru volum jew valur minimu tal-prodotti. Hemm ukoll ċerti rekwiżiti fir-rigward tal-istatuti tagħhom. B’mod partikolari, dawn iridu jippermettu lill-membri tagħhom jiskrutinizzaw l-organizzazzjoni b’mod demokratiku.
Il-pajjiżi tal-UE jistgħu jirrikonoxxu l-organizzazzjonijiet tal-produtturi fuq talba. Il-pajjiżi tal-UE jridu jirrikonoxxu l-organizzazzjonijiet tal-produtturi mis-setturi tal-frott u l-ħxejjex, taż-żejt taż-żebbuġa u taż-żebbuġ tal-mejda, tad-dud tal-ħarir, tal-ħops u tal-ħalib u tal-prodotti tal-ħalib.
Il-pajjiżi tal-UE jistgħu jirrikonoxxu wkoll assoċjazzjonijiet ta’ organizzazzjonijiet tal-produtturi, f’konformità mal-kriterji għall-organizzazzjonijiet tal-produtturi.
Organizzazzjonijiet multinazzjonali tal-produtturi
Il-bdiewa u l-organizzazzjonijiet tal-produtturi f’pajjiżi differenti tal-UE jistgħu jingħaqdu flimkien biex jiffurmaw organizzazzjonijiet transnazzjonali tal-produtturi. F’dawn il-każijiet, ir-rikonoxximent jingħata mill-pajjiż tal-UE fejn l-organizzazzjoni tal-produtturi jkollha l-kwartieri ġenerali tagħha. Il-kwartieri ġenerali jridu jkunu f’pajjiż tal-UE fejn ikollu għadd sinifikanti ta’ membri jew organizzazzjonijiet membri, jew volum sinifikanti ta’ produzzjoni kummerċjabbli. Fl-2024 kien hemm 58 PO multinazzjonali rikonoxxuti jew l-assoċjazzjonijiet tagħhom fl-UE.
Organizzazzjonijiet interprofessjonali
Il-bdiewa u l-proċessuri jew in-negozjanti fil-katina tal-provvista jistgħu jingħaqdu wkoll f’organizzazzjonijiet interprofessjonali (IBOs). Dawk l-organizzazzjonijiet jadottaw miżuri biex jirregolaw il-katina, mingħajr ma jkunu involuti huma stess fil-produzzjoni, l-ipproċessar jew il-kummerċ. L-IBOs iservu bħala pjattaforma għad-djalogu, filwaqt li jippromwovu l-aħjar prattiki u t-trasparenza tas-suq.
Il-pajjiżi tal-UE jistgħu jirrikonoxxu wkoll l-IBOs, jekk l-IBO jkun magħmul minn:
- rappreżentanti tas-settur tal-produzzjoni (jiġifieri bdiewa),
- rappreżentanti ta’ mill-inqas parti oħra tal-katina tal-provvista agroalimentari (bħal dawk li joperaw fl-ipproċessar jew fid-distribuzzjoni ta’ prodotti tal-ikel).
Ir-rikonoxximent tal-organizzazzjonijiet interprofessjonali huwa fakultattiv fil-biċċa l-kbira tas-setturi iżda huwa obbligatorju fis-setturi taż-żejt taż-żebbuġa, taż-żebbuġ tal-mejda u tat-tabakk. Fl-2024 kien hemm 158 IBO rikonoxxuti fl-UE.
Eċċezzjonijiet tal-liġi tal-kompetizzjoni
Il-liġi tal-kompetizzjoni tal-UE tipprojbixxi kwalunkwe ftehim bejn żewġ operaturi tas-suq indipendenti jew aktar li jirrestrinġi l-kompetizzjoni. Pereżempju, ftehimiet li jfittxu li jillimitaw jew jikkontrollaw il-produzzjoni, l-operat tas-suq, l-iżvilupp tekniku, l-investiment, jew is-sorsi tal-provvista. Il-projbizzjoni ġenerali tal-liġi tal-kompetizzjoni, deskritta fl-Artikolu 101 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, tippermetti biss eċċezzjonijiet limitati.
Madankollu, minħabba d-dgħufija relattiva tal-bdiewa fil-katina tal-provvista agrikola u alimentari, il-leġiżlazzjoni agrikola tal-UE tippermetti ċerti esklużjonijiet mir-regoli tal-kompetizzjoni fil-każijiet ta’ assoċjazzjonijiet tal-bdiewa, organizzazzjonijiet tal-produtturi, u organizzazzjonijiet interprofessjonali.
Il-kundizzjonijiet li taħthom jistgħu jiġu applikati l-esklużjonijiet huma stabbiliti f’għadd ta’ artikoli tar-Regolament (UE) Nru 1308/2013 dwar l-organizzazzjoni komuni tas-suq.
Esklużjonijiet għall-organizzazzjonijiet tal-produtturi, l-assoċjazzjonijiet tal-bdiewa, u l-bdiewa
L-Artikolu 152 ta’ dan ir-Regolament jipprevedi esklużjoni mir-regoli tal-kompetizzjoni għall-organizzazzjonijiet tal-produtturi u l-assoċjazzjonijiet tal-organizzazzjonijiet tal-produtturi rikonoxxuti jekk jissodisfaw ċerti kundizzjonijiet. Esklużjonijiet bħal dawn jipprevedu l-ippjanar tal-produzzjoni u n-negozjar ta’ kuntratti għall-provvista ta’ prodotti agrikoli.
L-Artikolu 222 jippermetti lill-organizzazzjonijiet tal-produtturi rikonoxxuti jidderogaw minn ċerti regoli tal-kompetizzjoni matul perjodi ta’ żbilanċ qawwi fis-swieq.
l-Artikolu 209 mhuwiex limitat għal organizzazzjonijiet tal-produtturi rikonoxxuti; tippermetti lil kwalunkwe bidwi jew assoċjazzjoni tal-bdiewa jaħdmu flimkien, bħal pereżempju għall-produzzjoni jew il-bejgħ ta’ prodotti agrikoli. Il-partijiet li jixtiequ jiddependu fuq din id-dispożizzjoni jistgħu jitolbu lill-Kummissjoni għal opinjoni dwar jekk il-ftehimiet tagħhom humiex kompatibbli mal-objettivi stabbiliti fl-Artikolu 39 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea. Il-partijiet jistgħu jitolbu l-opinjoni AGRI-209-CMO-Opinion-Request
ec [dot] europa [dot] eu (AGRI-209-CMO-Opinion-Request[at]ec[dot]europa[dot]eu).
L-opinjonijiet kollha dwar il-kompatibbiltà tal-ftehimiet mal-objettivi tal-PAK skont l-Artikolu 209 huma ppubblikati mill-Kummissjoni.
Eċċezzjonijiet għall-organizzazzjonijiet interprofessjonali
L-Artikolu 210 tar-Regolament dwar l-organizzazzjoni komuni tas-suq jistabbilixxi ċerti kundizzjonijiet li taħthom il-ftehimiet, id-deċiżjonijiet u l-prattiki adottati mill-organizzazzjonijiet interprofessjonali jistgħu jiġu eżentati mir-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE.
Il-partijiet jistgħu jitolbu l-opinjoni billi jikkuntattjaw lil AGRI-210-CMO-OPINION-REQUESTec [dot] europa [dot] eu (AGRI-210-CMO-Opinion-Request[at]ec[dot]europa[dot]eu).
L-opinjonijiet kollha meħuda skont l-Artikolu 210 huma ppubblikati mill-Kummissjoni.
Inizjattivi ta’ sostenibbiltà
L-Artikolu 210a tar-Regolament dwar l-organizzazzjoni komuni tas-suq jeskludi ċerti ftehimiet restrittivi fis-settur agrikolu minn dik il-projbizzjoni, meta dawk il-ftehimiet ikunu indispensabbli biex jintlaħqu standards ta’ sostenibbiltà.
Il-Kummissjoni adottat linji gwida biex tiċċara kif għandhom jitfasslu ftehimiet ta’ sostenibbiltà fil-qasam tal-agrikoltura bl-użu ta’ esklużjoni ġdida mir-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE introdotti mill-politika agrikola komuni (PAK) riformata reċentement.
Dawn il-linji gwida għandhom l-għan li jiċċaraw kif l-operaturi attivi fis-settur agroalimentari jistgħu jfasslu inizjattivi konġunti ta’ sostenibbiltà f’konformità mal-Artikolu 210a:
- Iddefinixxi l-kamp ta’ applikazzjoni tal-esklużjoni: l-esklużjoni tikkonċerna biss ftehimiet bejn il-produtturi agrikoli u ftehimiet bejn il-produtturi agrikoli u atturi oħra fil-katina alimentari, bħal kumpaniji li jfornu inputs għall-produzzjoni, id-distribuzzjoni, it-trasport, jew l-imballaġġ tal-prodott.
- Iddefinixxi l-objettivi ta’ sostenibbiltà eliġibbli: l-objettivi jistgħu jinqasmu fi tliet kategoriji: (i) il-protezzjoni ambjentali; (ii) it-tnaqqis tal-użu tal-pestiċidi u tar-reżistenza għall-antimikrobiċi; u (iii) is-saħħa u l-benessri tal-annimali.
- Jiġu stabbiliti rekwiżiti għall-istandards ta’ sostenibbiltà: il-partijiet jeħtieġ li jaqblu dwar l-adozzjoni ta’ standard ta’ sostenibbiltà li jkun ogħla minn dak li huwa obbligatorju skont il-liġi tal-UE jew dik nazzjonali.
- Tinkludi kwalunkwe tip ta’ restrizzjoni tal-kompetizzjoni dment li r-restrizzjoni tkun indispensabbli biex jintlaħaq l-istandard ta’ sostenibbiltà: pereżempju, l-operaturi jistgħu jaqblu dwar pagamenti lill-produtturi biex ikopru spejjeż addizzjonali kif ukoll inċentiv monetarju għall-produtturi biex jieħdu r-riskju li jadottaw l-istandard.
Mit-8 ta’ Diċembru 2023, il-produtturi jew l-assoċjazzjonijiet ta’ produtturi jew organizzazzjonijiet interprofessjonali jistgħu jitolbu opinjoni mill-Kummissjoni dwar il-kompatibbiltà tal-ftehimiet ta’ sostenibbiltà tagħhom mal-Artikolu 210a.
It-talbiet għal opinjoni għandhom jintbagħtu lil EC-210A-CMO-Opinion-Requestec [dot] europa [dot] eu (EC-210A-CMO-Opinion-Request[at]ec[dot]europa[dot]eu).
Il-Kummissjoni adottat l-ewwel opinjoni tagħha skont l-Artikolu 210a li se tiġi ppubblikata dalwaqt. Għal aktar dettalji ara l-istqarrija għall-istampa.
Eċċezzjonijiet speċifiċi għas-settur
L-Artikolu 149 jistabbilixxi regoli speċifiċi għal negozjati kuntrattwali minn organizzazzjonijiet tal-produtturi rikonoxxuti fis-settur tal-ħalib.
L-Artikolu 167 jistabbilixxi regoli tal-kummerċjalizzazzjoni biex tittejjeb u tiġi stabbilizzata l-operazzjoni tas-suq komuni fl-inbejjed.
Informazzjoni relatata
Regoli tal-kompetizzjoni fis-settur agroalimentari
Bażijiet ġuridiċi
Il-bażijiet ġuridiċi li jirregolaw l-organizzazzjonijiet tal-produtturi u interprofessjonali u l-organizzazzjoni komuni tas-swieq fi prodotti agrikoli huma stabbiliti fir-Regolament (UE) Nru 1308/2013 u fir-Regolament Delegat tal-Kummissjoni (UE) 2016/232.
