Skip to main content
Agriculture and rural development

Duurzaam gebruik van nutriënten

Het gemeenschappelijk landbouwbeleid ondersteunt landbouwers bij een veilig en efficiënt gebruik van nutriënten.

Nutriënten in de EU-landbouw

Nutriënten zoals stikstof, kalium en fosfor zijn essentieel voor de productie van gewassen. Nutriënten kunnen worden gebruikt via commercieel geproduceerde meststoffen of via organische stoffen zoals dierlijke mest.

Wanneer echter te veel nutriënten worden gebruikt, kunnen ze een belangrijke bron van lucht-, bodem- en waterverontreiniging zijn en ook negatieve gevolgen hebben voor zowel de biodiversiteit als het klimaat.

Als onderdeel van de “van boer tot bord”-strategie — een van de centrale pijlers van de Europese Green Deal — streeft de Europese Commissie naar een vermindering van het nutriëntenverlies met ten minste 50% tegen 2030, zonder dat de vruchtbaarheid van de bodem verslechtert. Dit zal naar verwachting zorgen voor een vermindering van het gebruik van meststoffen met ten minste 20%.

Het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) is het belangrijkste instrument om het duurzame gebruik van meststoffen in de landbouw te ondersteunen en ervoor te zorgen dat landbouwers hun productiviteit op peil kunnen houden en tegelijkertijd de schadelijke gevolgen van vervuiling kunnen verminderen.

Huidige GLB-maatregelen

Het GLB bevordert duurzame landbouwsystemen in de EU die landbouwers in staat stellen:

  • voor veilig, gezond en duurzaam geproduceerd voedsel voor de samenleving te zorgen;
  • een stabiel en billijk inkomen te verdienen, rekening houdend met de volledige waaier aan collectieve goederen die zij leveren;
  • natuurlijke hulpbronnen te beschermen, de biodiversiteit te vergroten en bij te dragen aan de strijd tegen klimaatverandering.

Via een aantal regels en maatregelen steunt het GLB landbouwers bij het duurzaam gebruik van nutriënten.

Randvoorwaarden

In het kader van de randvoorwaarden zijn voor alle begunstigden van het GLB de betalingen gekoppeld aan een reeks uit de regelgeving voortvloeiende beheerseisen (RBE’s) en goede landbouw- en milieucondities (GLMC’s). De randvoorwaarden met betrekking tot nutriënten omvatten:

  • de koppeling van betalingen aan de nitraatrichtlijn (RBE 1);
  • GLMC’s ter bescherming van het water en de bodem, die een verantwoordelijk gebruik van nutriënten behelzen.

Plattelandsontwikkeling

Het duurzaam gebruik van nutriënten kan ook worden ondersteund via plattelandsontwikkeling, de zogeheten “tweede pijler” van het GLB. In hun programma’s voor plattelandsontwikkeling kunnen EU-landen een aantal nuttige maatregelen opnemen.

  • Maatregelen ter ondersteuning van kennisoverdracht en voorlichting, adviesdiensten en samenwerking kunnen worden gebruikt om kennis op het gebied van het veilig en efficiënt toepassen van nutriënten te ontwikkelen en te verspreiden;
  • Maatregelen ter ondersteuning van biologische landbouw stimuleren een verlaagd gebruik van anorganische meststoffen.

Nieuw GLB: 2023-2027

Het nieuwe GLB, dat in 2023 van start moet gaan, zal de landbouw beter afstemmen op de in de “van boer tot bord”-strategie vastgestelde streefcijfers voor het verminderen van nutriëntenverontreiniging.

Specifieke GLB-doelstellingen

Duurzaam nutriëntenbeheer is relevant voor een aantal specifieke doelstellingen van het nieuwe GLB, met name die met betrekking tot klimaatverandering, natuurlijke hulpbronnen en biodiversiteit.

Strategische GLB-plannen

In hun strategische GLB-plannen zullen de EU-landen de flexibiliteit hebben om gerichte strategieën en interventies vast te stellen die het nutriëntenbeheer op nationaal niveau kunnen verbeteren, in lijn met de EU-doelstellingen.

Nieuwe groene architectuur

Het nieuwe GLB zal strengere regels omvatten en meer mogelijkheden bieden om een efficiënt gebruik van nutriënten te ondersteunen. Zo zal de aangescherpte conditionaliteit van het nieuwe GLB voorzien in strengere verplichte basiseisen met betrekking tot een correct gebruik van nutriënten. Bovendien zal een aanzienlijk deel van de GLB-begroting gaan naar ecoregelingen, waarmee landbouwers kunnen worden ondersteund die bijdragen aan een duurzaam gebruik van nutriënten door vrijwillige praktijken toe te passen die ambitieuzer zijn dan de wettelijke basiseisen.

De Commissie heeft in januari 2021 een indicatieve lijst van ecoregelingen gepubliceerd. In het kader van de verlening van landbouwbedrijfsadviesdiensten zullen de EU-landen uiterlijk vanaf 2024 een landbouwbedrijfsduurzaamheidsinstrument voor nutriënten (Farm Sustainability Tool for nutrients —FaST) beschikbaar stellen. Dit is een digitaal instrument dat kan worden gebruikt op smartphones, tablets en computers.

Het FaST zal gegevens en handmatige input van landbouwers combineren om aanbevelingen op maat over gewasbemesting te verstrekken door middel van een plan voor nutriëntenbeheer. Daarnaast zal steun voor plattelandsontwikkeling blijven worden gebruikt voor de financiering van betalingen voor grondbeheer, investeringen, kennisopbouw, innovatie en samenwerking op het gebied van nutriëntenbeheer.

Kennis, onderzoek en innovatie

De Commissie ondersteunt onderzoek en innovatie in de land- en bosbouw, met bijzondere aandacht voor onder meer duurzame primaire productie en water, nutriënten en afval.

Via het bedrijfsadviseringssysteem worden kennis van nieuwe ontwikkelingen gedeeld en worden landbouwers geadviseerd over beste praktijken voor de toepassing van nutriënten.

Rechtsgrondslag

De randvoorwaarden vallen onder de regels inzake de financiering, het beheer en de monitoring van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, zoals vastgesteld in Verordening (EU) 1306/2013, Uitvoeringsverordening (EU) 809/2014 en Gedelegeerde Verordening (EU) 640/2014.

De regels voor groene rechtstreekse betalingen zijn vastgelegd in Verordening (EU) 1307/2013, Gedelegeerde Verordening (EU) 639/2014 en Uitvoeringsverordening (EU) 641/2014.

De EU-steun voor plattelandsontwikkeling komt uit het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (Elfpo), zoals vastgesteld in Verordening (EU) 1305/2013.