Tá plean forbartha ag an gCoimisiún chun athléimneacht,uathriail straitéiseach agus inbhuanaitheacht chóras próitéine an Aontais a neartú.
Trí tháirgeadh próitéine intíre inbhuanaithe a mhéadú, foinsí allmhairiúcháin a éagsúlú, an slabhra soláthair a threisiú, cruthóidh an tAontas deiseanna nua eacnamaíocha, comhshaoil agus tuaithe ar fud shlabhra luacha próitéine na hEorpa.
Cén fáth a laghdaítear spleáchas an Aontais ar phróitéin phlandabhunaithe allmhairithe?
Tá ceann de na córais táirgthe talmhaíochta is iomaíche agus is inbhuanaithe ar domhan san Aontas Eorpach (AE). Mar sin féin, tá an neart sin srianta ag spleáchais ar allmhairí beatha ainmhithe ardphróitéine ó líon teoranta tionscnamh.
Ní hamháin go bhfágann spleáchais go bhfuil córas agraibhia an Aontais leochaileach do luaineachtaí sa mhargadh domhanda, ach déanann siad difear freisin don acmhainneacht suaitheadh sna slabhraí soláthair a sheachaint agus teorainn a chur leis an dul chun cinn maidir leis an aistriú inbhuanaitheachta.
Mar a fógraíodh san Fhís don Talmhaíocht agus don Bhia, d’fhorbair an Coimisiún an Plean Gníomhaíochta Próitéine chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin éagsúla, chun beartas, taighde agus iarrachtaí ar an láthair a chomhtháthú chun córas próitéine níos uathrialaithí agus níos inbhuanaithe de chuid an Aontais a chruthú, agus foinsí na n-allmhairí á n-éagsúlú ag an am céanna.
Trí mhéadú a dhéanamh ar tháirgeadh inbhuanaithe próitéine plandabhunaithe an Aontais, déanfar an méid seo a leanas:
- rannchuidiú le cuspóirí an Aontais maidir le slándáil bia agus fuinneamh,
- deiseanna nua a chruthú d’fheirmeoirí agus do cheantair thuaithe agus
- rannchuidiú le sprioc na haeráidneodrachta faoi 2050.
Príomhfhigiúirí
- Faoi láthair, táirgeann an tAontas 67 milliún tona de phróitéin phlandabhunaithe ó bharra curaíochta agus ó bharra farae, agus úsáideann sé thart ar 80 milliún tona chun críoch beatha, bia agus tionsclaíoch.
- Úsáideann earnáil beostoic an Aontais 74 mhilliún tona próitéine mar bheatha ainmhithe in aghaidh na bliana.
Tagraíonn na méideanna uile d’amhphróitéin, a thagraíonn don chion próitéine iomlán i mbarra.
Tá na figiúirí uile sa phlean gníomhaíochta mionsonraithe a thuilleadh sa bhileog eolais maidir le héileamh agus soláthar próitéine san Aontas.
Factsheet on the different types of protein, plant and animal, as well as their usages as food and feed, and their production, consumption, import, export and the different market segments.
Fíoras 1: is é beostoc an príomhúsáideoir próitéine plandaí
Úsáidtear an chuid is mó de phróitéin phlandabhunaithe a fhástar nó a allmhairítear chun beostoc a bheathú. Braitheann an earnáil sin go mór ar ghairbhseach a fhástar san Aontas agus ar bheatha ardphróitéine allmhairithe (síolta ola agus barra próitéine), thar aon rud eile ar bhéilí soighe. Tá an tAontas neamhthuilleamaíoch i mbeatha ina bhfuil cion íseal próitéine ach braitheann sé den chuid is mó ar allmhairí le haghaidh beatha ardphróitéine (síolta ola agus barra próitéine): Allmhairítear 74% díobh siúd a úsáidtear san Aontas.
- Téann thart ar 70 % den phróitéin amh ó ghránaigh, olashíolta agus piseánaigh a tháirgtear agus a thomhlaítear san Aontas chun beatha.
- Is é Rapeseed an príomhbharr ar mhórán próitéine a fhástar san Aontas, i bhfad chun tosaigh ar shoighe.
Fíoras 2: tá an tAontas ag brath ar allmhairí beatha ardphróitéine
Tá an tAontas ag brath ar allmhairí le haghaidh sciar suntasach d’ábhair bheatha ardphróitéine, olashíolta agus barra próitéine san áireamh. In 2025, ní bhfuarthas ach 25 % de phróitéin ó olashíolta agus ó bharra próitéine san Aontas.
Tá táirgeadh agus trádáil soighe an-chomhchruinnithe ar fud an domhain: táirgeann sé thír 90 % de shoighe an domhain.
- Is í Soighe, ceann de na príomhphlandaí ardphróitéine, an barr próitéine is mó a allmhairítear (94 %). In 2024-25, d’allmhairigh an tAontas 13.4 milliún tona de phónaire soighe agus de phróitéin mine soighe, agus sholáthair an Bhrasaíl, an Airgintín agus na Stáit Aontaithe an chuid is mó de.
- Maidir le hábhair bheatha ardphróitéine, ní thionscnaíonn ach thart ar 33 % díobh san Aontas, agus tagann 67 % díobh ó lasmuigh den Aontas.
Fíoras 3: is féidir le comharsanacht an Aontais cabhrú le foinsí soláthair an Aontais a éagsúlú
Cuireann comharsanacht an Aontais deiseanna ar fáil chun spleáchas reatha an Aontais ar mhór-onnmhaireoirí pónairí soighe a éagsúlú.
- Le táirgeadh 13.5 milliún tona de phróitéin phlandabhunaithe agus onnmhairí arb ionann iad agus 60 % den táirgeadh sin, d’fhéadfadh an Úcráin ról níos mó a ghlacadh in allmhairí próitéine plandabhunaithe an Aontais.
- I bpeirspictíocht an aontachais, d’fhéadfadh an Úcráin neamhspleáchas an Aontais maidir le próitéin phlandabhunaithe a mhéadú ó 76 % go 86 %.
Plean Gníomhaíochta Próitéin
Tá córas próitéine an Aontais don todhchaí bunaithe ar na colúin seo a leanas, rud a fhágfaidh go mbeidh an chiorclaíocht agus an gníomhú ar son na haeráide tarraingteach agus fiúntach ó thaobh an gheilleagair de d’fheirmeoirí.
Leis an bplean sin, tá sé d’aidhm ag an Aontas sciar na próitéine ó olashíolta agus ó bharra próitéine a tháirgtear san Aontas agus a úsáidtear mar bheatha ainmhithe a mhéadú ó 25,8 % go 35 % faoi 2035.
Soláthar próitéine inbhuanaithe an Aontais a leathnú
Chun go mbeidh an tAontas in ann a neamhspleáchas straitéiseach a mhéadú, ní mór an méid seo a leanas a dhéanamh:
- dreasachtaí a chur ar fáil d’fheirmeoirí trí raon uirlisí CBT chun táirgeadh piseánach agus soighe san Aontas a chur chun cinn, agus tús áite á thabhairt do bharra a oireann do dhálaí áitiúla chun soláthar an Aontais a mhéadú agus chun riachtanais leasacháin chomh maith le hastaíochtaí gás ceaptha teasa (GCT) a laghdú;
- slabhra luacha próitéine an Aontais a neartú trí roghanna cistiúcháin a thabhairt do thíortha an Aontais chun tacú le bonneagar stórála agus próiseála agus, ag an am céanna, ligean dóibh úsáid níos mó a bhaint as conarthaí idir feirmeoirí agus gníomhaithe eile i slabhra luacha na mbarr próitéine chun rioscaí a laghdú agus iad ag aistriú chuig na barra sin;
- feabhas a chur ar chomhtháthú féarthailte agus beostoic trí thacaíocht a thabhairt do chórais fhairsinge i gcás inar féidir chun luach a chur ar fhéarthailte, rannchuidiú le hallmhairí níos ísle, borradh a chur faoi cheapadh carbóin agus faoi shlí bheatha na tuaithe.
Athléimneacht agus iomaíochas na slabhraí soláthair a fheabhsú
Tá athléimneacht agus iomaíochas chóras próitéine an Aontais nasctha go láidir le héifeachtúlachtaí i mbeatha, pórú agus nuálaíocht. Cuirfidh an tAontas leis an méid sin tríd an méid seo a leanas a dhéanamh:
- tionscnamh na n-allmhairí a éagsúlú trí chomhpháirtíochtaí neartaithe le príomhsholáthróirí, rud a d’fhéadfadh ról níos mó a bheith ag an Úcráin,
- caighdeáin táirgthe agus inbhuanaitheachta a ailíniú ,
- córais bheostoic a oiriúnú chun tosaíocht a thabhairt d’acmhainní áitiúla,
- aghaidh a thabhairt ar spleáchas an Aontais ar bhreiseáin bheathaithe agus
- leas a bhaint as an acmhainneacht a bhaineann le ciorclaíocht níos fearr i slabhraí soláthair trí úsáid níos fearr a bhaint as
- bithbhreoslaí chun táirgeadh méadaithe bithbhreoslaí inbhuanaithe, barra próitéine agus bunábhar a fhástar san Aontas a spreagadh agus
- an bithgheilleagar chun tacú le húsáid níos éifeachtúla bithmhaise.
Bearta atá dírithe ar an éileamh a chur chun feidhme
Dá méadófaí infhaighteacht próitéiní plandabhunaithe intíre, mhéadófaí rogha agus inrochtaineacht na dtomhaltóirí tríd an méid seo a leanas:
- lipéadú tionscnaimh,
- soláthar poiblí lena dtugtar tús áite do phróitéiní inbhuanaithe áitiúla agus
- feachtais múscailte feasachta maidir le deiseanna cistiúcháin d’fheachtais cur chun cinn an Aontais lena gcuirtear i dtábhacht na tairbhí sláinte agus inbhuanaitheachta a bhaineann le piseánaigh agus tairbhí cothaitheacha an Aontais.
Taighde agus nuálaíocht a chur chun cinn chun córais próitéine a neartú
Tá breis agus EUR 190 milliún infheistithe ag Creatchláir Taighde an Aontais, Fís 2020 agus Fís Eorpach, chun tacú le taighde agus nuálaíocht ar bharra próitéine. Tá gá le taighde spriocdhírithe agus infheistíocht nuálaíochta chun borradh a chur faoi tháirgeadh agus úsáid barr próitéine.
Áirítear an méid seo a leanas sa phlean:
- infheistíocht a dhéanamh i nuálaíocht barr agus síolta chun borradh a chur faoin táirgeadh agus faoin athléimneacht, i measc nithe eile, i bpórú plandaí, i bhforbairt síolta, i laghdú leasacháin, i gcosaint inbhuanaithe barr agus i bhforbairt slabhra luacha.
comhar agus aistriú eolais a neartú ar fud na ngníomhaithe go háirithe leis an gCur Chuige Straitéiseach nua maidir le Taighde agus Nuálaíocht don talmhaíocht, d’fhoraoisí, do cheantair thuaithe agus do chórais bhia atá ar na bacáin.
Comhordú agus faireachán beartais a neartú
D’fhonn a spleáchas ar phróitéin phlandabhunaithe allmhairithe a laghdú, tá gá le comhordú níos fearr chun an méid seo a leanas a dhéanamh:
- comhtháthú agus sineirgí a fheabhsú trí phlean na Comhpháirtíochta Náisiúnta agus Réigiúnaí (NRP) agus,
- faireachán a fhorbairt tríd an méid seo a leanas:
- idirphlé bliantúil maidir le próitéiní le tíortha an Aontais,
- faireachlann mhargaidh thráthrialta le haghaidh gránach, olashíolta agus barra próitéine agus
- tagarmharcáil 35% ar bheatha ardphróitéine arna foinsiú ag an Aontas faoi 2035.
Idirghabhálacha CBT
Ceann de chuspóirí CBT is ea spleáchas allmhairiúcháin ar phróitéiní plandaí a laghdú.
I mí Iúil 2025, thíolaic an Coimisiún a thogra le haghaidh comhbheartas talmhaíochta (CBT) don tréimhse tar éis 2027 laistigh den chéad Chreat Airgeadais Ilbhliantúil (CAI) eile ó 2028 go 2034.
A review of the instruments in the CAP post-2027 and other National and Regional Partnership (NRP) Plans actions to develop the protein crop sector and the Union’s plant-based protein autonomy.
Taighde agus nuálaíocht
Trí na cláir thaighde Fís 2020, Fís Eorpach agus an Chomhpháirtíocht Eorpach um Nuálaíocht, maoiníonn an tAontas Eorpach tionscadail chun córais feirmeoireachta agus slabhraí bia iomaíocha agus inbhuanaithe a fhorbairt a ghlacann páirt i laghdú spleáchas an Aontais ar phróitéin plandaí allmhairithe.
Staidéar ar straitéisí beathaithe
Trí straitéisí beathaithe a oiriúnú, d’fhéadfaí cabhrú le heasnamh próitéine plandaí an Aontais a laghdú. Dá bhrí sin, d’fhoilsigh an Coimisiún staidéar a rinne cuibhreannas taighde seachtrach, ina soláthraítear anailís chuimsitheach ar na tosca a threoraíonn roghanna feirmeoirí agus gníomhaithe eile sa slabhra agus roghanna chun tacú le táirgeadh beatha próitéine san Aontas. Léiríonn na straitéisí beathaithe éagsúlacht earnálacha barr agus beostoic an Aontais.
Tuarascáil theicniúil JRC
Agus athbhreithniú á dhéanamh ag an gCoimisiún ar a bheartas maidir le próitéin plandaí, d’fhéach an tAirmheán Comhpháirteach Taighde (JRC) ar shineirgí agus comhbhabhtálacha a d’fhéadfadh a bheith ann laistigh de chur chuige córas bia.
Bearna próitéine an Aontais a dhúnadh – spreagthaí, sineirgí agus comhbhabhtálacha
Scéalta feirmeoirí
Laghdaigh an Ostair astaíochtaí, neartaigh sí táirgeadh próitéine an Aontais agus laghdaigh sí an spleáchas ar shoighe allmhairithe tríd an méid a itheann cearca a athrú. Seo mar a d'athraigh comhordú slabhra soláthair.
Léiríonn feirm Rómánach conas is féidir le buailteachas, beatha áitiúil agus innilt thraidisiúnta bithéagsúlacht agus feirmeoireacht athléimneach a neartú.
Amlíne
- 2026
Foilsíonn an Coimisiún an Plean Gníomhaíochta Próitéine.
- 2024
Chun cur leis an anailís ar bheartas an Aontais maidir le próitéin plandaí, d’fhoilsigh an Coimisiún staidéar maidir le foinsí beatha próitéine a éagsúlú.
- 2022
D’fhógair an Coimisiún ina Theachtaireacht maidir le slándáil bia go bhfuil sé ar intinn aige athbhreithniú a dhéanamh ar an mbeartas agus ar na tosaíochtaí a shainaithnítear sa tuarascáil seo.
- 2018
Thíolaic an Coimisiún tuarascáil maidir le próitéiní plandaí san Aontas.
