Επισκόπηση
Τα μέτρα παρέμβασης στην αγορά αποσκοπούν στη σταθεροποίηση των γεωργικών αγορών, στην αποτροπή της κλιμάκωσης των κρίσεων, στην τόνωση της ζήτησης και στην παροχή βοήθειας στους γεωργικούς τομείς της ΕΕ για την καλύτερη προσαρμογή στις αλλαγές της αγοράς. Περιλαμβάνονται στον κανονισμό για την κοινή οργάνωση των αγορών, ο οποίος καθορίζει το πλαίσιο λειτουργίας του ευρωπαϊκού γεωργικού τομέα εντός της ενιαίας αγοράς. Τα μέτρα παρέμβασης στην αγορά χρηματοδοτούνται από το Ευρωπαϊκό γεωργικό ταμείο εγγυήσεων.
Δημόσια παρέμβαση
Μιλάμε για δημόσια παρέμβαση όταν οι κυβερνήσεις ή οι οργανισμοί των χωρών της ΕΕ αγοράζουν και αποθεματοποιούν προϊόντα και κατόπιν τα επαναπωλούν στην αγορά σε μεταγενέστερη ημερομηνία. Στόχος της δημόσιας παρέμβασης είναι η αποφυγή της μείωσης των τιμών σε μη βιώσιμα χαμηλά επίπεδα.
Προς το παρόν διατίθεται για ορισμένους τομείς που είναι εκτεθειμένοι σε διακυμάνσεις των τιμών. Για την καταπολέμηση της αστάθειας αυτής, η ΕΕ δημιούργησε ένα μηχανισμό με στόχο τον μετριασμό των επιπτώσεων για τους γεωργούς κατά τα έτη με ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα τιμών. Οι τομείς που μπορούν να επωφεληθούν από δημόσια παρέμβαση είναι οι εξής:
- μαλακό σιτάρι, σκληρό σιτάρι, κριθάρι και καλαμπόκι
- ρύζι
- βόειο κρέας
- βούτυρο
- αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη.
Εφαρμόζονται αυστηρά πρότυπα για την ποιότητα των εμπορευμάτων που μπορούν να αποθηκευτούν.
Η δημόσια παρέμβαση λειτουργεί μέσω ενός μηχανισμού σταθερών τιμών ή μέσω διαγωνισμού. Στην πρώτη περίπτωση, η ΕΕ καθορίζει μια σταθερή τιμή στην οποία αγοράζεται μια συγκεκριμένη ποσότητα ενός είδους προϊόντος. Αυτή η τιμή, που αποτελεί το κατώτατο όριο, συμβάλλει στην αποτροπή μείωσης της τιμής αγοράς κάτω από ένα βιώσιμο επίπεδο. Στην περίπτωση διαγωνισμού, οι επιχειρήσεις προτείνουν μια τιμή. Οι ποσότητες προϊόντων των οποίων η τιμή είναι χαμηλότερη από την τιμή που καθόρισε η ΕΕ μετά την υποβολή των προσφορών, αγοράζονται στην τιμή που πρότειναν οι επιχειρήσεις. Οι ποσότητες αυτές πωλούνται στη συνέχεια μέσω διαγωνισμού σε μεταγενέστερη ημερομηνία, όταν βελτιωθούν οι συνθήκες της αγοράς.
Aποθεματοποίηση προϊόντων από τον ιδιωτικό τομέα
Σε περιόδους χαμηλότερων τιμών της αγοράς, η ΕΕ μπορεί επίσης να παρέχει στήριξη σε επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα για την κάλυψη του κόστους αποθεματοποίησης των προϊόντων τους για καθορισμένο χρονικό διάστημα. Αυτό μειώνει προσωρινά τον αντίκτυπο της υπερπροσφοράς για σύντομο χρονικό διάστημα. Μπορεί να χορηγηθεί επί του παρόντος ενίσχυση για ιδιωτική αποθεματοποίηση στους ακόλουθους τομείς:
- λευκή ζάχαρη
- ελαιόλαδο
- βόειο κρέας
- βούτυρο, τυρί και αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη
- χοίρειο κρέας
- αιγοπρόβειο κρέας
- ίνες λίνου.
Έκτακτα μέτρα
Έκτακτα μέτρα λαμβάνονται σε περίπτωση κρίσης ή απειλής κρίσης και είναι αναγκαία ειδική δράση για την αποφυγή διαταραχών της αγοράς και/ή για τον μετριασμό των συνεπειών τους. Επιτρέπουν στην Επιτροπή να αναλαμβάνει ταχεία και αναλογική δράση και να θεσπίζει μέτρα με στόχο:
- την αντίδραση στις διαταραχές της αγοράς,
- την αντιμετώπιση των επιπτώσεων στην αγορά των υγειονομικών μέτρων που λαμβάνονται για την αποφυγή της εξάπλωσης ασθενειών των ζώων ή επιβλαβών για τα φυτά οργανισμών και/ή απώλειας της εμπιστοσύνης των καταναλωτών λόγω κινδύνων για τη δημόσια υγεία, την υγεία των ζώων ή των φυτών,
- την επίλυση ειδικών προβλημάτων, που απαιτούν στοχευμένη παρέμβαση για την αποφυγή της επιδείνωσης των συνθηκών της αγοράς,
- τη σύναψη συμφωνιών και τη λήψη αποφάσεων από τους γεωργούς, τις ενώσεις τους, τις αναγνωρισμένες οργανώσεις παραγωγών και τις αναγνωρισμένες διεπαγγελματικές οργανώσεις όταν οι αγορές πλήττονται από σοβαρές ανισορροπίες.
Τα τελευταία χρόνια, τα μέτρα αυτά έχουν χρησιμοποιηθεί για την αντιμετώπιση ευρέος φάσματος συμβάντων που επηρεάζουν τη γεωργία της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των επιπτώσεων της πανδημίας COVID-19, του πολέμου στην Ουκρανία, των επιδημικών εξάρσεων νόσων των ζώων, των σημαντικών διαταραχών της αγοράς και των ακραίων καιρικών φαινομένων.
Στο πλαίσιο των ισχυουσών νομικών διατάξεων, η Επιτροπή πρέπει να υποβάλλει ανά τριετία έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο σχετικά με τη χρήση των μέτρων αντιμετώπισης της κρίσης που εγκρίνονται βάσει των άρθρων 219 έως 222 του κανονισμού ΚΟΑ.
Σύμφωνα με την πρώτη έκθεση που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 2024, κατά την περίοδο 2014-2023 εγκρίθηκαν 63 έκτακτα μέτρα για τη στήριξη των γεωργών και των παραγωγών που αντιμετωπίζουν απώλεια παραγωγής, πτώση των τιμών, υψηλότερο κόστος ή διαταραχές στην αλυσίδα εφοδιασμού.
Με τη διοχέτευση κονδυλίων της ΕΕ ύψους άνω των 2,5 δισ. EUR στον γεωργικό τομέα της ΕΕ, τα μέτρα αυτά κατέδειξαν την αλληλεγγύη της Ένωσης προς τον γεωργικό τομέα της σε περιόδους κρίσης. Ταυτόχρονα, η χρήση τους θα πρέπει να συμπληρώνει και όχι να υποκαθιστά τις προσπάθειες διαχείρισης κινδύνων των ίδιων των γεωργών και να συμβάλλει στη σταθεροποίηση των αγορών.
Τα κράτη μέλη ενέκριναν το σχέδιο της Επιτροπής να διαθέσει 540 εκατ. ευρώ για οικονομική ανακούφιση στους γεωργούς που επλήγησαν από την κρίση στη Μέση Ανατολή λόγω του αυξημένου κόστους των λιπασμάτων και της ενέργειας.
Χρηματοδότηση
Στο πλαίσιο της τρέχουσας ΚΓΠ που ισχύει από το 2023, δημιουργήθηκε γεωργικό αποθεματικό με ετήσια χρηματοδότηση τουλάχιστον 450 εκατ. EUR για τη χρηματοδότηση μέτρων για την αγορά και έκτακτων μέτρων.
Στο πλαίσιο της πρότασης για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2028-2034, προτάθηκε ένα νέο ενιαίο δίχτυ ασφαλείας για να βοηθήσει τους γεωργούς της ΕΕ σε περίπτωση διαταραχών στις γεωργικές αγορές, συνολικού ύψους 6,3 δισ. EUR.
Νομική βάση
Ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1308/2013 αποτελεί τη νομική βάση για τη χρήση έκτακτων μέτρων στις αγορές γεωργικών προϊόντων.
Διαφάνεια και παρακολούθηση της αγοράς
Η διαφάνεια και η παρακολούθηση της αγοράς έχουν ως στόχο:
- την παροχή προσβάσιμων πληροφοριών σε όλους τους συμμετέχοντες στην αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων, ιδίως σε όσους διαθέτουν περιορισμένους πόρους, όπως οι γεωργοί και οι ερευνητές. Η διευκόλυνση αυτή τους δίνει τη δυνατότητα να λαμβάνουν τεκμηριωμένες επιχειρηματικές αποφάσεις, διασφαλίζοντας έτσι την ορθή λειτουργία των γεωργικών αγορών·
- την παρακολούθηση της ανάπτυξης των γεωργικών αγορών και τον έγκαιρο εντοπισμό απειλών τυχόν διατάραξης αυτών κατά τρόπον ώστε η Επιτροπή να λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα για την άμεση παρέμβαση στην αγορά, όποτε τα μέτρα αυτά είναι αναγκαία.
Για να διασφαλιστεί η ορθή λειτουργία των γεωργικών αγορών και η παρακολούθηση της εξέλιξής τους, η Επιτροπή συγκεντρώνει πληροφορίες από τις χώρες και τα ενδιαφερόμενα μέρη της ΕΕ. Οι πληροφορίες αυτές συμπληρώνουν τα μέτρα της ΕΕ για την παρέμβαση στην αγορά, αποσκοπούν στην ενίσχυση της διαφάνειας της αγοράς και συγκεντρώνονται και διατίθενται μέσω των παρατηρητηρίων αγοράς και της πύλης δεδομένων για τα γεωργικά προϊόντα διατροφής.
Νομική βάση
Η εφαρμογή των μέτρων αγοράς για τη στήριξη του γεωργικού τομέα διέπεται από την ακόλουθη νομοθεσία:
- Άρθρα 11-16 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1308/2013 σχετικά με τη χρήση της δημόσιας παρέμβασης στις γεωργικές αγορές·
- Άρθρα 17-21 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1308/2013 σχετικά με την καταβολή ενίσχυσης για ιδιωτική αποθεματοποίηση γεωργικών προϊόντων στις γεωργικές αγορές·
- Άρθρα 219-222 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1308/2013 σχετικά με τη χρήση έκτακτων μέτρων στις γεωργικές αγορές·
- Άρθρα 222α-223 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1308/2013 σχετικά με τη διαφάνεια και την παρακολούθηση της αγοράς.
