Ενίσχυση της διαπραγματευτικής ισχύος των γεωργών
Υπάρχουν 9,1 εκατομμύρια γεωργοί στην ΕΕ, πολλοί από τους οποίους εργάζονται σε σχετικά μικρές οικογενειακές γεωργικές εκμεταλλεύσεις που λειτουργούν ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλο. Αντίθετα, υπάρχει πολύ μεγαλύτερη συγκέντρωση τόσο μεταξύ των προμηθευτών γεωργικών εισροών όσο και μεταξύ των μεταποιητών τροφίμων και των εμπόρων λιανικής πώλησης. Αυτή η ασυμμετρία διαπραγματευτικής ισχύος καθιστά δύσκολο για τους γεωργούς να υπερασπιστούν τα συμφέροντά τους κατά τις διαπραγματεύσεις με άλλους παράγοντες της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων.
Για την ενίσχυση της συλλογικής διαπραγματευτικής ισχύος των γεωργών, η ΕΕ στηρίζει τους γεωργούς που επιθυμούν να συνεργαστούν και να συνεργαστούν στο πλαίσιο οργανώσεων παραγωγών. Επιπλέον, υποστηρίζει όσους επιθυμούν να συνεργαστούν με τους εταίρους τους από την πλευρά της επεξεργασίας και εμπορίας τροφίμων της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων ως μέρος διεπαγγελματικών οργανώσεων.
Για την περαιτέρω ενίσχυση της θέσης των γεωργών στην αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων, η Επιτροπή πρότεινε στοχευμένες τροποποιήσεις του κανονισμού για την κοινή οργάνωση των αγορών (ΚΟΑ) γεωργικών προϊόντων.
Προτάσεις για στοχευμένες τροποποιήσεις του ισχύοντος κανονισμού για τη θέσπιση κοινής οργάνωσης των αγορών γεωργικών προϊόντων (ΚΟΑ) και ενός νέου κανονισμού για τη διασυνοριακή επιβολή της νομοθεσίας κατά των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών.
Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που συνοδεύει την πρόταση
Οργανώσεις παραγωγών
Οι οργανώσεις παραγωγών (ΟΠ) ή οι ενώσεις οργανώσεων παραγωγών (ΕΟΠ) βοηθούν τους γεωργούς να μειώσουν το κόστος συναλλαγής και να συνεργάζονται κατά τη μεταποίηση και την εμπορία των προϊόντων τους. Οι οργανώσεις παραγωγών ή οι ενώσεις οργανώσεων παραγωγών μπορούν να λάβουν διάφορες νομικές μορφές, συμπεριλαμβανομένων των συνεταιρισμών, των ενώσεων ή των ιδιωτικών εταιρειών στις οποίες είναι μέτοχοι οι παραγωγοί γεωργικών προϊόντων. Υπάρχουν περίπου 2 909 αναγνωρισμένες ΟΠ και 90 αναγνωρισμένες ενώσεις ΟΠ στην ΕΕ (από το 2024).
Οι οργανώσεις παραγωγών ενισχύουν τη συλλογική διαπραγματευτική ισχύ των γεωργών μέσω:
- συγκέντρωση της προσφοράς,
- από κοινού επεξεργασία, διανομή και πώληση προϊόντων,
- συνεργασία στις προσπάθειες μάρκετινγκ,
- παροχή τεχνικής και υλικοτεχνικής υποστήριξης, συμπεριλαμβανομένης της βιώσιμης διαχείρισης των πόρων και των μέτρων μετριασμού της κλιματικής αλλαγής,
- παροχή βοήθειας για τη διαχείριση της ποιότητας,
- βελτιστοποίηση του κόστους παραγωγής και των αποδόσεων σύμφωνα με τα περιβαλλοντικά πρότυπα και τα πρότυπα καλής διαβίωσης των ζώων,
- τη σταθεροποίηση των τιμών παραγωγού και τη διαχείριση των ταμείων αλληλοβοήθειας, και
- διευκόλυνση της μεταφοράς γνώσεων.
Η ΕΕ αναγνωρίζει τον ιδιαίτερο ρόλο που διαδραματίζουν οι οργανώσεις παραγωγών και, ως εκ τούτου, μπορούν να ζητήσουν αναγνώριση από τη χώρα της ΕΕ στην οποία εδρεύουν. Οι αναγνωρισμένες οργανώσεις παραγωγών μπορούν να επωφελούνται από:
- εξαιρέσεις από τους κανόνες ανταγωνισμού της ΕΕ για ορισμένες δραστηριότητες, όπως οι συλλογικές διαπραγματεύσεις εξ ονόματος των μελών τους, ο προγραμματισμός της παραγωγής ή ορισμένα μέτρα διαχείρισης της προσφοράς,
- πρόσβαση σε χρηματοδότηση της ΕΕ στο πλαίσιο «επιχειρησιακών προγραμμάτων» σε όλους τους τομείς (εκτός του οίνου και της μελισσοκομίας, του καπνού και της αιθανόλης), όπως αυτά για τη στήριξη των συλλογικών επενδύσεων στην εφοδιαστική προς όφελος των μελών τους.
Από τις κοινοποιήσεις των κρατών μελών βάσει του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού (ΕΕ) 2016/232 της Επιτροπής καταρτίζεται κατάλογος των αναγνωρισμένων οργανώσεων παραγωγών (ΟΠ), των ενώσεων οργανώσεων παραγωγών (ΕΟΠ) και των διεπαγγελματικών οργανώσεων (ΔΚΟ) σε επίπεδο ΕΕ. Ο κατάλογος περιλαμβάνει τον τομέα, τον τύπο οντότητας (ΟΠ/ΕΟΠ/ΔΚΟ), το κράτος μέλος στο οποίο δραστηριοποιείται η οντότητα και την ημερομηνία αναγνώρισης.
Κριτήρια αναγνώρισης
Για να αναγνωριστεί, μια οργάνωση παραγωγών σε οποιονδήποτε γεωργικό τομέα πρέπει:
- έχουν συσταθεί με πρωτοβουλία των παραγωγών,
- να αποτελούνται από παραγωγούς συγκεκριμένου γεωργικού τομέα και να ελέγχονται από αυτούς,
- να υποβάλει αίτηση στη χώρα της ΕΕ στην οποία εδρεύει,
- ασκούν τουλάχιστον μία από τις δραστηριότητες που απαριθμούνται στο δίκαιο της ΕΕ, όπως η από κοινού επεξεργασία, διανομή, μεταφορά ή συσκευασία·
- ακολουθούν τουλάχιστον έναν από τους ειδικούς στόχους που αναφέρονται στη γεωργική νομοθεσία, όπως η βελτιστοποίηση του κόστους παραγωγής ή η ανάπτυξη πρωτοβουλιών στον τομέα της προώθησης και της εμπορίας.
Επιπλέον, οι οργανώσεις παραγωγών πρέπει να πληρούν ορισμένα πρόσθετα κριτήρια, όπως ο ελάχιστος αριθμός μελών και/ή η κάλυψη ελάχιστου όγκου ή αξίας προϊόντων. Υπάρχουν επίσης ορισμένες απαιτήσεις όσον αφορά το καταστατικό τους. Ειδικότερα, πρέπει να επιτρέπουν στα μέλη τους να ελέγχουν δημοκρατικά την οργάνωση.
Οι χώρες της ΕΕ μπορούν να αναγνωρίζουν οργανώσεις παραγωγών κατόπιν αιτήματος. Οι χώρες της ΕΕ πρέπει να αναγνωρίσουν τις οργανώσεις παραγωγών από τους τομείς των οπωροκηπευτικών, του ελαιολάδου και των επιτραπέζιων ελιών, του μεταξοσκώληκα, του λυκίσκου και του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων.
Οι χώρες της ΕΕ μπορούν επίσης να αναγνωρίζουν ενώσεις οργανώσεων παραγωγών, σύμφωνα με τα κριτήρια για τις οργανώσεις παραγωγών.
Πολυεθνικές οργανώσεις παραγωγών
Οι γεωργοί και οι οργανώσεις παραγωγών σε διάφορες χώρες της ΕΕ μπορούν να συνεργάζονται για τη σύσταση διακρατικών οργανώσεων παραγωγών. Στις περιπτώσεις αυτές, η αναγνώριση χορηγείται από τη χώρα της ΕΕ στην οποία έχει την έδρα της η οργάνωση παραγωγών. Η έδρα πρέπει να βρίσκεται σε χώρα της ΕΕ όπου υπάρχει σημαντικός αριθμός μελών ή οργανώσεων-μελών ή σημαντικός όγκος εμπορεύσιμης παραγωγής. Το 2024 υπήρχαν 58 αναγνωρισμένες πολυεθνικές ΟΠ ή οι ενώσεις τους στην ΕΕ.
Διεπαγγελματικές οργανώσεις
Οι γεωργοί και οι μεταποιητές ή οι έμποροι στην αλυσίδα εφοδιασμού μπορούν επίσης να συμμετέχουν σε διεπαγγελματικές οργανώσεις. Οι εν λόγω οργανώσεις λαμβάνουν μέτρα για τη διαχείριση της αλυσίδας, χωρίς οι ίδιες να συμμετέχουν στην παραγωγή, τη μεταποίηση ή το εμπόριο. Οι ΔΚΟ χρησιμεύουν ως πλατφόρμα διαλόγου, προωθώντας τις βέλτιστες πρακτικές και τη διαφάνεια της αγοράς.
Οι χώρες της ΕΕ μπορούν επίσης να αναγνωρίζουν ενδοομιλικές συναλλαγές, εάν οι ενδοομιλικές συναλλαγές αποτελούνται από:
- εκπρόσωποι του τομέα παραγωγής (δηλαδή γεωργοί),
- εκπρόσωποι τουλάχιστον ενός άλλου τμήματος της αλυσίδας εφοδιασμού γεωργικών προϊόντων διατροφής (όπως εκείνοι που δραστηριοποιούνται στη μεταποίηση ή τη διανομή τροφίμων).
Η αναγνώριση των διεπαγγελματικών οργανώσεων είναι προαιρετική στους περισσότερους τομείς, αλλά υποχρεωτική στους τομείς του ελαιολάδου, των επιτραπέζιων ελιών και του καπνού. Το 2024 υπήρχαν 158 αναγνωρισμένες IBO στην ΕΕ.
Εξαιρέσεις από το δίκαιο του ανταγωνισμού
Το δίκαιο ανταγωνισμού της ΕΕ απαγορεύει κάθε συμφωνία μεταξύ δύο ή περισσότερων ανεξάρτητων φορέων της αγοράς που περιορίζει τον ανταγωνισμό. Για παράδειγμα, συμφωνίες που αποσκοπούν στον περιορισμό ή τον έλεγχο της παραγωγής, της λειτουργίας της αγοράς, της τεχνικής ανάπτυξης, των επενδύσεων ή των πηγών εφοδιασμού. Η γενική απαγόρευση της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού, η οποία περιγράφεται στο άρθρο 101 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επιτρέπει μόνο περιορισμένες εξαιρέσεις.
Ωστόσο, λόγω της σχετικής αδυναμίας των γεωργών στην αλυσίδα εφοδιασμού γεωργικών προϊόντων και τροφίμων, η γεωργική νομοθεσία της ΕΕ επιτρέπει ορισμένες εξαιρέσεις από τους κανόνες ανταγωνισμού στις περιπτώσεις των ενώσεων γεωργών, των οργανώσεων παραγωγών και των διεπαγγελματικών οργανώσεων.
Οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορούν να εφαρμοστούν εξαιρέσεις καθορίζονται σε διάφορα άρθρα του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1308/2013 για την κοινή οργάνωση των αγορών.
Εξαιρέσεις για οργανώσεις παραγωγών, ενώσεις γεωργών και γεωργούς
Το άρθρο 152 του εν λόγω κανονισμού προβλέπει εξαίρεση από τους κανόνες ανταγωνισμού για τις αναγνωρισμένες οργανώσεις παραγωγών και τις ενώσεις οργανώσεων παραγωγών, εφόσον πληρούν ορισμένες προϋποθέσεις. Οι εξαιρέσεις αυτές προβλέπουν τον προγραμματισμό της παραγωγής και τη διαπραγμάτευση συμβάσεων για την προμήθεια γεωργικών προϊόντων.
Το άρθρο 222 επιτρέπει στις αναγνωρισμένες οργανώσεις παραγωγών να παρεκκλίνουν από ορισμένους κανόνες ανταγωνισμού σε περιόδους σοβαρής ανισορροπίας στις αγορές.
το άρθρο 209 δεν περιορίζεται στις αναγνωρισμένες οργανώσεις παραγωγών· επιτρέπει σε κάθε γεωργό ή ένωση γεωργών να συνεργάζονται, όπως για την παραγωγή ή την πώληση γεωργικών προϊόντων. Τα μέρη που επιθυμούν να επικαλεστούν τη διάταξη αυτή μπορούν να ζητήσουν από την Επιτροπή να γνωμοδοτήσει σχετικά με το κατά πόσον οι συμφωνίες τους είναι συμβατές με τους στόχους που ορίζονται στο άρθρο 39 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα μέρη μπορούν να ζητήσουν τη γνωμοδότηση AGRI-209-CMO-Opinion-Request
ec [dot] europa [dot] eu (AGRI-209-CMO-Opinion-Request[at]ec[dot]europa[dot]eu).
Όλες οι γνώμες σχετικά με τη συμβατότητα των συμφωνιών με τους στόχους της ΚΓΠ βάσει του άρθρου 209 δημοσιεύονται από την Επιτροπή.
Εξαιρέσεις για τις διεπαγγελματικές οργανώσεις
Το άρθρο 210 του κανονισμού για την κοινή οργάνωση των αγορών καθορίζει ορισμένες προϋποθέσεις υπό τις οποίες οι συμφωνίες, οι αποφάσεις και οι πρακτικές που υιοθετούνται από τις διεπαγγελματικές οργανώσεις μπορούν να εξαιρούνται από τους κανόνες ανταγωνισμού της ΕΕ.
Τα μέρη μπορούν να ζητήσουν τη γνώμη τους επικοινωνώντας με τη διεύθυνση AGRI-210-CMO-OPINION-REQUESTec [dot] europa [dot] eu (AGRI-210-CMO-Opinion-Request[at]ec[dot]europa[dot]eu).
Όλες οι γνώμες που εκδίδονται βάσει του άρθρου 210 δημοσιεύονται από την Επιτροπή.
Πρωτοβουλίες βιωσιμότητας
Το άρθρο 210α του κανονισμού για την κοινή οργάνωση των αγορών εξαιρεί από την απαγόρευση αυτή ορισμένες περιοριστικές συμφωνίες στον γεωργικό τομέα, όταν οι συμφωνίες αυτές είναι απαραίτητες για την επίτευξη προτύπων βιωσιμότητας.
Η Επιτροπή εξέδωσε κατευθυντήριες γραμμές για να αποσαφηνίσει τον τρόπο σχεδιασμού συμφωνιών βιωσιμότητας στον τομέα της γεωργίας με τη χρήση νέας εξαίρεσης από τους κανόνες ανταγωνισμού της ΕΕ που θεσπίστηκε με την πρόσφατα μεταρρυθμισμένη κοινή γεωργική πολιτική (ΚΓΠ).
Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές αποσκοπούν στην αποσαφήνιση του τρόπου με τον οποίο οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον αγροδιατροφικό τομέα μπορούν να σχεδιάσουν κοινές πρωτοβουλίες βιωσιμότητας σύμφωνα με το άρθρο 210α:
- Καθορισμός του πεδίου εφαρμογής της εξαίρεσης: η εξαίρεση αφορά μόνο συμφωνίες μεταξύ παραγωγών γεωργικών προϊόντων και συμφωνίες μεταξύ παραγωγών γεωργικών προϊόντων και άλλων παραγόντων της τροφικής αλυσίδας, όπως εταιρείες που προμηθεύουν εισροές για την παραγωγή, τη διανομή, τη μεταφορά ή τη συσκευασία του προϊόντος.
- Καθορισμός των επιλέξιμων στόχων βιωσιμότητας: οι στόχοι μπορούν να χωριστούν σε τρεις κατηγορίες: i) προστασία του περιβάλλοντος· ii) μείωση της χρήσης φυτοφαρμάκων και της μικροβιακής αντοχής· και iii) την υγεία και την καλή μεταχείριση των ζώων.
- Καθορισμός απαιτήσεων για τα πρότυπα βιωσιμότητας: τα μέρη πρέπει να συμφωνήσουν σχετικά με την έγκριση προτύπου βιωσιμότητας υψηλότερου από αυτό που είναι υποχρεωτικό βάσει του ενωσιακού ή του εθνικού δικαίου.
- Συμπεριλάβετε κάθε είδους περιορισμό του ανταγωνισμού, υπό την προϋπόθεση ότι ο περιορισμός είναι απαραίτητος για την επίτευξη του προτύπου βιωσιμότητας: για παράδειγμα, οι φορείς εκμετάλλευσης μπορούν να συμφωνήσουν σχετικά με τις πληρωμές στους παραγωγούς για την κάλυψη του πρόσθετου κόστους, καθώς και ένα χρηματικό κίνητρο για τους παραγωγούς ώστε να αναλάβουν τον κίνδυνο της υιοθέτησης του προτύπου.
Από τις 8 Δεκεμβρίου 2023, οι παραγωγοί ή οι ενώσεις παραγωγών ή οι διεπαγγελματικές οργανώσεις μπορούν να ζητούν τη γνώμη της Επιτροπής σχετικά με τη συμβατότητα των οικείων συμφωνιών βιωσιμότητας με το άρθρο 210α.
Οι αιτήσεις γνωμοδότησης πρέπει να υποβάλλονται στη EC-210A-CMO-Opinion-Requestec [dot] europa [dot] eu (διεύθυνση EC-210A-CMO-Opinion-Request[at]ec[dot]europa[dot]eu).
Η Επιτροπή εξέδωσε την πρώτη της γνώμη βάσει του άρθρου 210α, η οποία θα δημοσιευθεί σύντομα. Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. το δελτίο Τύπου.
Εξαιρέσεις ανά τομέα
Το άρθρο 149 θεσπίζει ειδικούς κανόνες για τις συμβατικές διαπραγματεύσεις από αναγνωρισμένες οργανώσεις παραγωγών στον γαλακτοκομικό τομέα.
Το άρθρο 167 θεσπίζει κανόνες εμπορίας για τη βελτίωση και τη σταθεροποίηση της λειτουργίας της κοινής αγοράς οίνου.
Σχετικές πληροφορίες
Κανόνες ανταγωνισμού στον αγροδιατροφικό τομέα
Νομικές βάσεις
Οι νομικές βάσεις που διέπουν τις οργανώσεις παραγωγών και τις διεπαγγελματικές οργανώσεις και την κοινή οργάνωση των αγορών γεωργικών προϊόντων καθορίζονται στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1308/2013 και στον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό (ΕΕ) 2016/232 της Επιτροπής.
