Veilig water

Water en landbouw in de EU

De landbouw is sterk afhankelijk van water en vereist een stabiele en veilige aanvoer om de gezondheid en het welzijn van gewassen, vee en alle vormen van leven binnen een agrarisch ecosysteem te waarborgen. Water is echter kwetsbaar voor een aantal uitdagingen, die vaak gepaard gaan met niet-duurzame beheerpraktijken. Dergelijke uitdagingen zijn onder meer:

• verontreiniging door residuen van bestrijdingsmiddelen, meststoffen en chemische stoffen;
• zware sedimentatie als gevolg van bodemerosie;
• Overmatig gebruik, niet-duurzame abstractie.

Klimaatverandering brengt extra uitdagingen met zich mee voor het watergebruik in de landbouw, met verhoogde risico's op droogte en toegenomen waterschaarste in sommige gebieden en overstromingen in andere. Sommige gebieden kunnen ook worden getroffen door zowel droogte als overstromingen.

Met het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) wil de Europese Commissie ervoor zorgen dat de landbouw een sterke bijdrage levert aan het waterbeleid van de EU. Het waarborgen van water is ook een belangrijk aspect van de Europese Green Deal, met name met betrekking tot de ambitie om de verontreiniging tegen 2030 tot nul terug te dringen en de totstandbrenging van een duurzaam voedselsysteem.

GLB-acties

Het GLB bevordert duurzame landbouwsystemen in de EU, waardoor landbouwers:

Door de naleving van de EU-regels te waarborgen en goede beheerspraktijken aan te moedigen, draagt het GLB bij tot de bescherming van de rol van water in duurzame landbouwsystemen.

Het GLB 2023-27 is op 1 januari 2023 in werking getreden. Het omvat betere bescherming van water, meer steun voor duurzame praktijken en een betere afstemming van de landbouw op de doelstellingen van de Europese Green Deal.

Specifieke GLB-doelstelling

Een van de tien specifieke doelstellingen van het GLB 2023-27 is gericht op het duurzame beheer van natuurlijke hulpbronnen, waaronder water. In wezen is duurzaam waterbeheer van essentieel belang voor alle tien sociale, economische en milieudoelstellingen van het GLB.

Strategische GLB-plannen

Bij het opstellen van hun strategische GLB-plannen hebben de EU-landen meer flexibiliteit om interventies toe te passen die lokale en regionale uitdagingen in verband met het gebruik van water in de landbouw doeltreffend aanpakken en tegelijkertijd bijdragen aan de EU-doelstellingen voor veilig water.

Conditionaliteit

Volgens de conditionaliteitsregels houden de betalingen van de begunstigden van het GLB verband met een reeks uit de regelgeving voortvloeiende beheerseisen (RBE’s) en goede landbouw- en milieucondities (GLMC’s). Conditionaliteitsregels die van bijzonder belang zijn voor water zijn onder meer:

• voorschriften voor de beheersing van onttrekking en ophoping, alsmede diffuse bronnen van verontreiniging door fosfaten (RBE 1);
• de nitraatrichtlijn (via RBE 2);
• bufferstroken langs waterlopen (GLMC 4).

Ecoregelingen

In het kader van de huidige GLB-regels ondersteunen ecoregelingen landbouwers die landbouwpraktijken toepassen of handhaven die bijdragen tot de milieu- en klimaatdoelstellingen van de EU. Via ecoregelingen beloont de EU landbouwers voor het behoud van natuurlijke hulpbronnen en het leveren van collectieve goederen, wat voordelen voor het publiek zijn die niet tot uiting komen in marktprijzen en praktijken omvatten die duurzaam waterbeheer ondersteunen. 

Ecoregelingen kunnen bijvoorbeeld bodembeheerpraktijken ondersteunen, zoals verbeterde gewasdiversificatie, verminderde grondbewerking, boslandbouw en andere praktijken die de bodemstructuur helpen verbeteren en het vermogen van de bodem om water vast te houden versterken. Praktijken ter verbetering van het nutriëntenbeheer en het duurzame gebruik van pesticiden kunnen ook worden ondersteund door ecoregelingen. 

Interventies voor plattelandsontwikkeling

Verbetering van het waterbeheer en verhoging van de efficiëntie van het watergebruik worden ook ondersteund door plattelandsontwikkeling. Via hun strategische GLB-plannen kunnen de EU-landen bijdragen aan duurzaam waterbeheer door landbouwers te ondersteunen die extra stappen zetten in de richting van duurzaam watergebruik:

• door middel van agromilieuklimaatverbintenissen (AECC’s), waarin landbouwers zich ertoe verbinden maatregelen te nemen die de waterkwaliteit beschermen en de efficiëntie verbeteren. Er wordt bijvoorbeeld steun verleend voor het verbeteren van het gehalte aan organische koolstof in de bodem, het zaaien van meer klimaatbestendige en/of waterbestendige gewassen en variëteiten, en het gebruik van slimme oplossingen voor water- en/of irrigatiebeheer;
• investeringsmaatregelen kunnen worden gebruikt om de kosten van kapitaalintensieve veranderingen te dekken, zoals efficiëntere irrigatie-installaties en niet-productieve investeringen (bijvoorbeeld herstel van wetlands en veengebieden, aanleg van landschapselementen);
• De betalingen in het kader van de kaderrichtlijn water ondersteunen landbouwers die hun praktijken in het kader van stroomgebiedsbeheersplannen moeten aanpassen.

Het Europees GLB-netwerk (EU) faciliteert ook de uitwisseling van ideeën en goede praktijken voor landbouwecosystemen door middel van thematische werkzaamheden op het gebied van ecoregelingen en de groene architectuur.

Groene architectuur

Een nieuwe groene architectuur voor het GLB 2023-27 bevat strengere regels en biedt meer mogelijkheden voor biodiversiteitsvriendelijke landbouw. Zo wordt een extra deel van de GLB-begroting gereserveerd voor ecoregelingen, die vrijwillige praktijken van landbouwers kunnen ondersteunen. Tegelijkertijd moeten de EU-landen ten minste 35 % van hun begroting voor plattelandsontwikkeling reserveren voor milieu- en klimaatpraktijken. 

Goedgekeurde 28 strategische GLB-plannen (2023-27)

Dit document geeft een gedetailleerd overzicht van de belangrijkste elementen en keuzes van de 27 EU-leden in hun goedgekeurde nationale plannen. Het beantwoordt ook verzoeken om informatie om samen te vatten welke plannen bevatten en tot doel hebben te leveren.

• Algemene publicaties
• 26 juni 2023

Monitoring van de voortgang

Via het gemeenschappelijk monitoring- en evaluatiekader verzamelt de Commissie een verscheidenheid aan gegevensindicatoren met betrekking tot water en faciliteert zij een reeks evaluaties en externe studies om de prestaties van het GLB te meten.

Het agrovoedingsdataportaal van de Commissie bevat een dashboard met de meest relevante indicatoren voor waterkwaliteit en -beschikbaarheid, terwijl in februari 2020 een onafhankelijke evaluatie van het effect van het GLB op water is gepubliceerd.

Het GLB 2023-27 omvat een versterkt kader voor prestatiemonitoring en -evaluatie, dat een grotere verantwoordingsplicht en de overgang naar een prestatiegericht uitvoeringsmodel vergemakkelijkt.

Kennis, onderzoek en innovatie

Om nieuwe technieken en technologieën te ontwikkelen die kunnen bijdragen tot een duurzaam waterbeheer, ondersteunt de Commissie onderzoek en innovatie op het gebied van water, nutriënten en afval in de landbouw.

Het bedrijfsadviseringssysteem verspreidt kennis over nieuwe methoden en technologieën en biedt landbouwers ook advies over hoe zij aan de eisen inzake waterbescherming kunnen voldoen.